17.01.2025
Дар қисмати аввали маҷлис нахуст ҳисоботи Сарвазири кишвар Қоҳир Расулзода оид ба натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоӣ дар соли 2024 шунида шуд.
Тавре таъкид гардид, соли 2024 дар ҳаёти сиёсию иқтисодии кишвар як қатор пешравиҳои назарраси иҷтимоию иқтисодӣ ба миён омад.
Дар натиҷаи татбиқи сиёсати хирадмандона ва дурбинонаи Президенти кишвар рушди иқтисодиёт дар сатҳи устувор нигоҳ дошта шуд.
Ба таъкиди Сарвазири кишвар дар давраи ҳисоботӣ ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ба 154,3 млрд. сомонӣ баробар гардид, ки нисбат ба соли 2023 - 22,6 млрд. сомонӣ зиёд мебошад.
Таваррум дар сатҳи 3,6 фоиз нигоҳ дошта шуд, ки ин нишондиҳанда нисбат ба соли 2023 - 0,2 банди фоизӣ кам мебошад.
Соли гузашта нақшаи қисми умумии даромади буҷети давлатӣ иҷро гардида, воридоти маблағҳо ба буҷет 46,9 млрд. сомониро ташкил дод, ки нисбат ба нақшаи пешбинишуда 1,8 млрд. сомонӣ зиёд мебошад.
Дар соли 2024 нақшаи ҷамъоварии андозу пардохтҳо аз ҷониби Кумитаи андоз дар сатҳи 105,3 фоиз ё 20,4 млрд. сомонӣ ва Хадамоти гумрук 106,8 фоиз ё 9,7 млрд сомонӣ таъмин гардид, ки нисбат ба нақша мутаносибан 1 млрд. 18 млн. сомонӣ ва 618 млн. сомонӣ зиёд мебошад.
Зикр гардид, ки ба қисми даромади буҷети суғуртаи иҷтимоӣ ва нафақа аз ҳисоби андози иҷтимоӣ 3,8 млрд. сомонӣ ворид гардид, ки нисбат ба нақша 9,4 фоиз зиёд мебошад.
Сарвазири кишвар иброз доштанд, ки дар соли ҳисоботӣ суръати рушди соҳаи саноат 20 фоиз таъмин ва ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот ба 53,8 млрд. сомонӣ баробар гардид.
Соли 2024 дар ҳудуди кишвар 740 корхонаву коргоҳҳои нави истеҳсолӣ, аз ҷумла 528 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси наздики 20 ҳазор ҷойҳои кории нав, иловагӣ ва барқароршуда мавриди истифода қарор дода шуд.
Таъкид гардид, ки бо мақсади таъмини устувории низоми энергетикии кишвар ва истифодаи самараноки манбаъҳои барқароршавандаи неруи барқ дар соли сипаришуда корҳо дар доираи 18 лоиҳаи сармоягузории давлатӣ барои бунёд ва таҷдиди неругоҳҳои барқӣ, кам намудани талафоти неруи барқ ва ҷорӣ намудани низоми биллингии он, электрофикатсияи деҳот, бунёди хатҳои интиқол ва тақсимоти барқ ва солимгардонии вазъи молиявии соҳа ба маблағи умумии 1,7 млрд. доллар ба роҳ монда шуд.
Соли ҳисоботӣ ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ ба 74 млрд. сомонӣ расонида шуда, суръати афзоиши он ба 10,6 фоиз, аз ҷумла растанипарварӣ 13,4 фоиз ва чорводорӣ 4,9 фоиз баробар гардид.
Бо мақсади дастгирии соҳибкорӣ ва беҳсозии фазои сармоягузорӣ тайи солҳои охир аз ҷониби Ҳукумати кишвар бо роҳи пешниҳод намудани имтиёзҳои андозию гумрукӣ дар самти рушди истеҳсолоти дохилӣ як қатор тадбирҳо андешида шуд.
Тибқи маълумоти пешакӣ дар соли 2024 ба кишвар 4,9 млрд. доллар сармояи хориҷӣ ворид шудааст, ки нисбат ба соли 2023 - 2,1 млрд. доллар ё 73 фоиз зиёд мебошад.
Дар соли 2024 маҷмӯи лоиҳаҳои сармоягузории давлатии амалкунанда дар кишвар 90 адад ва ҳаҷми маблағи онҳо 51,9 млрд. сомониро ташкил намуд.
Дар натиҷаи андешидани чораҳои амалӣ соли 2024 гардиши савдо 13,6 фоиз афзоиш ёфта, ҳаҷми он ба 65,8 млрд. сомонӣ баробар гардид.
Сарвазири кишвар изҳор доштанд, ки дар давраи ҳисоботӣ шумораи муассисаҳои томактабӣ дар ҷумҳурӣ ба 744 адад расид, ки дар муқоиса ба соли 2023-юм 27 муассиса зиёд мебошад. Шумораи марказҳои инкишофи барвақтии кӯдак бошад, дар ин давра 503 адад зиёд шудааст.
Соли 2024 дар ҷумҳурӣ 273 адад муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ва бинову синфхонаҳои иловагӣ барои 57 610 ҷойи нишаст дар як баст бунёд гардид. Дар маҷмуъ 2 миллиону 357 ҳазор хонанда ба таҳсил фаро гирифта шуд.
Соли ҳисоботӣ дар ҷумҳурӣ 65 муассисаи таҳсилоти ибтидоии касбӣ фаъолият намуд, ки дар онҳо аз рӯйи 14 самт ва 135 ихтисос 23 ҳазору 500 нафар хонанда ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.
Таъкид гардид, ки бо мақсади рушди соҳаи тандурустӣ ва сари вақт бартараф намудани мушкилоти мавҷуда соли 2024 аз ҳисоби буҷети давлатӣ барои рушди соҳа 3,7 млрд. сомонӣ равона карда шуд, ки нисбат ба соли 2023 - 12,6 фоиз зиёд мебошад.
Гуфта шуд, ки дар сиёсати давлати Тоҷикистон танзими муносибатҳои меҳнатӣ, рушди бозори меҳнат ва бо шуғл таъмин намудани аҳолӣ мавқеи асосӣ дорад.
Давоми соли 2024 бо мусоидати мақомоти давлатии шуғли аҳолӣ, аз ҷумла тавассути ярмаркаҳои ҷойҳои кории холӣ 22,5 ҳазор нафар ба намудҳои гуногуни шуғл таъмин гардиданд.
Дар соли 2024 аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо 247 ҳазор ҷойҳои кории нав таъсис дода шуд, ки аз ин 74 ҳазор доимӣ мебошад.
Тавре зикр гардид, пешравиҳо дар самти рушди сайёҳӣ, тарғибу ташвиқ ва ривоҷ додани ҳунарҳои мардумӣ ба назар мерасад. Аз ҷумла гуфта шуд, ки дар соли 2024 1,4 млн. сайёҳ ба Тоҷикистон ташриф овардаанд.
Таъкид гардид, ки дар ин давра дар самти баргузории чорабиниҳои фарҳангиву оммавӣ ва маърифатӣ фаъолияти сохторҳои давлатӣ тақвият дода шуд.
Бахусус баргузории барномаи фарҳангӣ бахшида ба бузургдошти Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ дар қароргоҳи ЮНЕСКО, инчунин ба Феҳристи мероси ғайримоддии башарият ворид гардидани “Ҷашни Меҳргон” ва “Санъати сохту навохтани рубоб” аз қабили руйдодҳои муҳим ба ҳисоб мераванд.
Дар идомаи маҷлиси васеи Ҳукумати кишвар ҳисоботи вазири молия Файзиддин Қаҳҳорзода, вазири рушди иқтисод ва савдо Завқӣ Завқизода, раиси Кумитаи андоз Нусратулло Давлатзода, сардори Хадамоти гумрук Хуршед Каримзода ва директори Агентии суғуртаи иҷтимоӣ ва нафақа Дилмурод Давлатзода шунида шуд.
Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба роҳбарони вазорату идораҳои самти иқтисод ва молия дар пайи ҳисоботашон доир ба дарёфти сарчашмаҳои нави даромад ба буҷети давлатӣ супоришҳои мушаххас доданд.
Хабарҳои дигар
-
ҚАДАМИ УСТУВОР ДАР РОҲИ ҲИФЗИ ҲУҚУҚИ КӮДАК Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон аз рӯзҳои аввали соҳибистиқлолӣ ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои кӯдак яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоии давлат эълон шудааст. Дар ин замина, илова ба асноди мавҷуда, 28 майи соли 2026 бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Барномаи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак барои солҳои 2026-2030» қабул гардид. Бо мақсади огоҳ гардидан аз зарурату ҳадафи қабули ин барнома ва нақши он дар ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдакон суҳбате оростем бо сардори раёсати ҳифзи ҳуқуқи кӯдаки Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҷаҳонгир Бобоҷон, ки фишурдаи онро пешкаши хонандагон менамоем. – Муҳтарам Ҷаҳонгир Бобоҷон, мегуфтед, ки ҳадафи асосии қабули «Барномаи ҳифзи ҳуқуқи кӯдак дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030» аз чӣ иборат аст? – Ҳадафи асосии қабули «Барномаи ҳифзи ҳуқуқи кӯдак дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030» таҳкими низоми миллии ҳифзи ҳуқуқи кӯдакон ва таъмини манфиатҳои ҳар як кӯдак мебошад. Барнома ба фароҳам овардани муҳити бехатар барои зиндагӣ, таълим ва рушди ҳамаҷонибаи кӯдакон равона гардида, ҳифзи онҳоро аз ҳама гуна шаклҳои зӯроварӣ, табъиз, беэътиноӣ ва истисмор дар мадди назар қарор медиҳад. Ҳамзамон, барнома барои рушди хидматрасониҳои иҷтимоӣ, такмили механизмҳои ҳуқуқӣ ва институтсионалии ҳифзи кӯдак, пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ нисбат ба кӯдакон, густариши таҳсилоти фарогир, беҳтар намудани сатҳи саломатӣ ва некуаҳволии онҳо ва мутобиқ намудани сиёсати давлатӣ ба меъёрҳои байналмилалии ҳуқуқи кӯдак заминаи мусоид фароҳам меорад. Қабули ин барнома идомаи сиёсати иҷтимоии Давлату Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти дастгирӣ ва ҳифзи кӯдакон буда, ба таҳкими ҳамкории мақомоти давлатӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва шарикони рушд ҷиҳати таъмини ҳуқуқу манфиатҳои кӯдакон мусоидат мекунад. Ин ҳуҷҷат стратегияи давлатӣ барои фароҳам овардани муҳити бехатар ва мусоид ҷиҳати рушди ҳамаҷонибаи ҳар як кӯдак мебошад. Фикр мекунам, қабули он дар арафаи Рӯзи байналмилалии ҳифзи кӯдакон, ки ҳамасола 1 июн таҷлил карда мешавад, беҳтарин туҳфа барои хурдсолони мамлакат гардид. – Ин барнома аз барномаҳои қаблии давлатӣ дар самти ҳифзи ҳуқуқи кӯдак аз кадом ҷиҳатҳо фарқ мекунад? – «Барномаи ҳифзи ҳуқуқи кӯдак дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030» бо дарназардошти таҷрибаҳои байналмилалӣ, татбиқи барномаҳои қаблӣ ва талаботи нави рушди ҷомеа таҳия гардидааст. Фарқияти асосиаш аз дигар барномаҳо дар он аст, ки ба таври фарогир ба масъалаҳои ҳифзи ҳуқуқи кӯдак дар шароити муосир муносибат намуда, на танҳо чораҳои муҳофизатӣ, балки механизмҳои дастгирӣ ва рушди ҳамаҷонибаи кӯдакро дар бар мегирад. Дар барномаи нав таваҷҷуҳи бештар ба ҳифзи кӯдакон аз зӯроварӣ дар муҳити оилавӣ, муассисаҳои таълимӣ ва фазои рақамӣ, рушди таҳсилоти фарогир, дастгирии кӯдакони осебпазир, аз ҷумла, кӯдакони имконияташон маҳдуд, кӯдакони бе парастории падару модар монда ва дар вазъияти душвори зиндагӣ қарордошта равона шудааст. Ҳамчунин, дар барнома масъалаҳои тақвияти ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ, баланд бардоштани сатҳи огоҳии ҳуқуқии кӯдакон ва волидон, истифодаи технологияҳои иттилоотӣ дар самти ҳифзи ҳуқуқи кӯдак ва такмили низоми ҷамъоварӣ ва таҳлили маълумот оид ба вазъи кӯдакон ҷойгоҳи муҳим доранд. Барнома ба пешгирии хавфҳо, таҳкими ҳамкориҳои байниидоравӣ ва мутобиқ намудани сиёсати давлатӣ ба стандартҳои байналмилалии ҳифзи ҳуқуқи кӯдак равона гардидааст. Яъне, агар барномаҳои қаблӣ бештар ба ҳалли масъалаҳои алоҳида нигаронида шуда бошанд, барномаи нав тамоми низоми ҳифзи кӯдакро фаро мегирад. Яке аз хусусиятҳои муҳимми барнома муайян намудани нишондиҳандаҳои мушаххаси натиҷавӣ ва механизмҳои мониторингу арзёбӣ мебошад, ки имкон медиҳад раванди татбиқи он мунтазам баҳогузорӣ гардида, самаранокии чорабиниҳои амалишаванда таъмин карда шавад. – Дар самти ҳифзи ҳуқуқи кӯдакон имрӯз дар Тоҷикистон чӣ мушкилоте ҷой доранд ва барнома барои ҳалли онҳо чӣ тадбирҳо пешбинӣ кардааст? – Таҳлили вазъи ҷорӣ нишон медиҳад, ки новобаста аз дастовардҳои назаррас, як қатор масъалаҳо ҳанӯз ҳам мубрам боқӣ мемонанд. Аз ҷумла, ниёз ба такмили қонунгузорӣ, норасоии ҳамоҳангии фаъолияти сохторҳои дахлдор, набудани мутахассисони соҳавӣ дар сатҳи маҳаллӣ, ҳолатҳои алоҳидаи зӯроварӣ нисбат ба кӯдакон, шаклҳои бадтарини меҳнати кӯдак, савдои кӯдак ва никоҳи бармаҳал, пурра ба эътибор гирифта нашудани фикри кӯдак ҳангоми қабули қарорҳо ва ғайра. Як мисоли одӣ, кӯдак бо ҷурми содир кардани гуноҳ аз озодӣ муддате маҳрум мешавад. Пас аз чанде ба озодӣ мебарояд, аммо барои идомаи таҳсил роҳбари муассисаи таълимӣ ва ё ягон каси дигар ба ӯ монеа мешавад, ҳуқуқҳояшро поймол мекунад, ин дар ҳолест, ки бояд барои ба ҳаёти муқаррарӣ мутобиқ шудан кумак расонанд. Барнома барои ҳалли ин масъалаҳо чораҳои мушаххас, амсоли такмили санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, омӯзиши кормандони соҳа, таҳкими фаъолияти комиссияҳо оид ба ҳуқуқи кӯдак, ҷорӣ намудани механизмҳои нави хидматрасониҳои иҷтимоӣ ва рушди корҳои фаҳмондадиҳиро пешбинӣ намудааст. – Нақши муассисаҳои таълимӣ дар татбиқи барномаи мазкур чӣ гуна арзёбӣ мешавад? Барои баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии кӯдакон кадом тадбирҳо амалӣ карда мешаванд? – Муассисаҳои таълимӣ дар амалисозии барнома нақши зиёд доранд. Кӯдакистону мактаб танҳо ҷойи омӯзиш нест, балки муҳити ташаккули шахсият буда, заминаҳои фарҳанги ҳуқуқии кӯдак маҳз дар ҳамин гуна муассисаҳо гузошта мешавад. Дар робита ба татбиқи барнома мутахассисони Вазорати маориф ва илм корбарӣ доранд ва дар доираи он қарор аст, мавзуъҳои ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак ба барномаҳои таълимӣ бештар ворид карда шаванд. Ҳамчунин, дар ин замина, дарсҳои тарбиявӣ, семинарҳо, конференсияҳои дохилимактабиву ҷумҳуриявӣ баргузор намуда, ба ин васила, маърифати ҳуқуқии омӯзгорон, хонандагону волидонро такмил бахшида, корҳои иттилоотию тарғиботӣ дар байни аҳолӣ густариш дода хоҳад шуд. Вазорати маориф ва илм ҳамчун мақоми ваколатдори давлатӣ дар соҳаи ҳифзи ҳуқуқҳои кӯдак ин самтро яке аз вазифаҳои афзалиятноки худ меҳисобад. – Мехостем муфассалтар бигӯед, ки дар барнома барои ҳифзи кӯдакони гурӯҳҳои осебпазир, аз ҷумла, кӯдакони имконияташон маҳдуд чӣ чораҳо муқаррар шудаанд? – Ба ин гурӯҳ кӯдакони дорои маъюбият, ятимон ва бепарасторон, кӯдакони оилаҳои камбизоат, кӯдакони дар муҳоҷират қарордошта ё аз нигоҳубини падару модар маҳрумшуда дохил мешаванд. «Барномаи ҳифзи ҳуқуқи кӯдак дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030» ба ҳифзи кӯдакони гурӯҳҳои осебпазир ҳамчун яке аз самтҳои афзалиятнок аҳаммияти махсус медиҳад. Он, пеш аз ҳама, ба таъмини баробарии имкониятҳо барои ҳамаи кӯдакон нигаронида шудааст. Бо ин мақсад, рушди таҳсилоти фарогир (инклюзивӣ), мутобиқ намудани муассисаҳои таълимӣ ба талаботи кӯдакони дорои маъюбият ва таъмини онҳо бо воситаҳои махсуси таълимӣ пешбинӣ гардидааст. Ҳамзамон, барои беҳтар намудани сатҳи зиндагии ин гурӯҳи кӯдакон хидматрасониҳои иҷтимоӣ, тиббӣ ва равоншиносӣ васеъ карда мешаванд. Самти муҳимми дигар, пешгирии табъиз, зӯроварӣ ва истисмори кӯдакон мебошад. Барои ин сохтори ошкорсозӣ ва расонидани кумаки саривақтӣ такмил дода шуда, ҳамкории мақомоти давлатӣ, муассисаҳои таълимӣ ва оилаҳо тақвият меёбад. Илова бар ин, барнома ба дастгирии оилаҳо аҳаммияти зиёд медиҳад, зеро муҳити солими оилавӣ омили асосии рушди кӯдак ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, расонидани кумакҳои иҷтимоӣ ба оилаҳои ниёзманд, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии волидон ва пешгирии ҷудо шудани кӯдак аз оила аз ҷумлаи тадбирҳои муҳим мебошанд. Яъне, дар доираи барнома роҳҳои муосире баррасӣ мешавад, ки кӯдакони осебпазир, имконияти маҳдуддошта ё ятими кул дар оилаҳое, ки ба онҳо ниёз доранд, ҷой дода шаванд, на дар интернатҳо. Аслан, кӯдак бояд дар оила ба воя расад, ин яке аз шаклҳои муосири тарбия буда, дар баъзе кишварҳои рӯ ба рушд амалӣ гашта истодааст. Умуман, барнома ба фароҳам овардани шароите равона шудааст, ки ҳар як кӯдак, новобаста аз вазъи иҷтимоӣ ё имкониятҳои ҷисмонӣ ва равонии худ, аз ҳуқуқҳои баробар бархурдор бошад ва барои таҳсил, рушд ва иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷомеа имконият пайдо намояд. Ин тадбирҳо барои таъмини адолати иҷтимоӣ ва ҳифзи манфиатҳои беҳтарини кӯдак заминаи мусоид фароҳам меоранд. – Оё барнома механизмҳои нави ҳамкории мактаб, оила ва ҷомеаро пешбинӣ мекунад? – Таҳкими ҳамкории муассисаҳои таълимӣ, оила ва ҷомеа ҳамчун яке аз шартҳои асосии таъмини ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои кӯдакон муайян шудааст, зеро таҷриба нишон медиҳад, ки ҳалли мушкилоти кӯдакон танҳо бо кӯшиши як ниҳод имконнопазир буда, иштироки фаъолонаи ҳамаи ҷонибҳои манфиатдорро талаб мекунад. Дар барнома пешбинӣ шудааст, ки ҳамкории байни мактаб, оила ва ҷомеа дар сатҳи нав ба роҳ монда мешавад. Пеш аз ҳама, нақши оила ҳамчун муҳити аввалини тарбия ва рушди кӯдак тақвият меёбад. Барои ин баргузор намудани вохӯриҳо, машваратҳо ва барномаҳои омӯзишӣ барои волидон зарур аст, то онҳо бо ин роҳ дар бораи ҳуқуқҳои кӯдак, усулҳои муосири тарбия ва масъулияти худ маълумоти бештар пайдо намоянд. Аз ҷониби дигар, муассисаҳои таълимӣ на танҳо вазифаи таълим додан, балки вазифаи ҳифз ва дастгирии кӯдаконро низ иҷро мекунанд. Аз ин рӯ, дар барнома рушди фаъолияти равоншиносон, омӯзгорони иҷтимоӣ ва сохторҳои худидоракунии мактабӣ пешбинӣ шудааст. Ин тадбирҳо ба муайян кардани мушкилоти кӯдакон ва расонидани кумаки саривақтӣ мусоидат мекунанд. Дар баробари ин, ҷомеа низ дар татбиқи барнома нақши муҳим дорад. Барои ин ҷалби мақомоти маҳаллӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ, ҷавонон, воситаҳои ахбори омма ва дигар сохторҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ба масъалаҳои ҳифзи кӯдак пешбинӣ шудааст. Ин ҳамкорӣ имкон медиҳад, ки муҳити мусоид барои рушди кӯдак дар мактаб ва берун аз он фароҳам оварда шавад. Яке аз механизмҳои муҳимми нав, ҳамоҳангсозии фаъолияти ҳамаи сохторҳои марбут ба ҳифзи кӯдак мебошад. Яъне, дар ҳолатҳои зӯроварӣ, табъиз, бепарасторӣ ё дигар мушкилоти иҷтимоӣ, мактаб, оила, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, мақомоти маҳаллӣ ва хадамоти иҷтимоӣ бояд якҷоя амал намоянд. Ин равиш ба ошкорсозии фаврии мушкилот ва ҳалли самараноки онҳо мусоидат мекунад. Инчунин, барнома иштироки фаъоли худи кӯдаконро дар қабули қарорҳои вобаста ба ҳаёти мактабӣ ва ҷамъиятӣ дастгирӣ менамояд. Бо ин роҳ эҳсоси масъулият, фарҳанги ҳуқуқӣ ва шаҳрвандии онҳо ташаккул меёбад. – Имрӯз ба талбандагӣ ва меҳнати иҷборӣ ҷалб шудани кӯдакон масъалаи доғи рӯз гаштааст. Ин падида аз нигоҳи ҳуқуқӣ чӣ гуна арзёбӣ мешавад ва оё амалишавии барнома метавонад ба чунин қонуншиканиҳо хотима бахшад? – Яке аз масъалаҳои нигаронкунанда ба талбандагӣ ва меҳнати иҷборӣ ҷалб гардидани кӯдакон мебошад. Ин падида на танҳо мушкилоти иҷтимоӣ, балки вайронкунии ҷиддии ҳуқуқҳои кӯдак низ ба ҳисоб меравад. Кӯдаконе, ки ба талбандагӣ ва кори номувофиқ ба синну сол ҷалб мешаванд, аз имконияти таҳсил, рушди ҷисмонию маънавӣ, фароғат ва зиндагии шоиста маҳрум гардида, дар муҳити хатарнок қарор мегиранд. Чунин ҳолат метавонад ба саломатӣ, руҳия ва ояндаи онҳо таъсири манфии дарозмуддат расонад. Аз нигоҳи ҳуқуқӣ, ҷалби кӯдакон ба талбандагӣ ва меҳнати номувофиқ ҳамчун шакли истисмори кӯдак арзёбӣ мешавад. Мувофиқи меъёрҳои байналмилалӣ ҳар як кӯдак ҳуқуқ дорад, аз ҳама гуна шаклҳои истисмори иқтисодӣ, зӯроварӣ ва муносибати таҳқиромез ҳифз карда шавад. Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳуқуқи кӯдакро ба зиндагии арзанда, таҳсил, ҳифзи иҷтимоӣ ва рушди ҳамаҷониба кафолат медиҳад. Аз ин рӯ, истифодаи кӯдак барои ба даст овардани маблағ тавассути талбандагӣ ва дигар роҳҳои номатлуб амали ғайриқонунӣ ва мухолифи манфиату бехатарии ӯ мебошад. Сабабҳои асосии паҳншавии ин падида метавонанд камбизоатии баъзе оилаҳо, сатҳи пасти маърифати ҳуқуқии волидон, муҳоҷирати меҳнатӣ, беназорат мондани кӯдакон ва мушкилоти иҷтимоӣ бошанд. Дар баъзе ҳолатҳо худи волидон ё шахсони дигар кӯдаконро маҷбур мекунанд, ки ба ин гуна корҳо машғул шаванд, ки ин ҳолат масъулияти ҳуқуқиро ба миён меорад. Дар ин замина, «Барномаи ҳифзи ҳуқуқи кӯдак дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030» дар коҳиш додан ва пешгирии чунин қонуншиканиҳо нақши муҳим мебозад. Бо ин мақсад, дар он як қатор тадбирҳо, аз қабили тақвияти низоми ҳифзи иҷтимоӣ ва ҳуқуқии кӯдакон, пешгирии ҳама гуна шаклҳои истисмор ва меҳнати иҷбории кӯдакон, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии волидон ва ҷомеа, беҳтар намудани шароити зиндагии оилаҳои осебпазир, ҷалби кӯдакон ба таҳсил ва фарогирии онҳо ба муассисаҳои таълимӣ, таҳкими ҳамкории мактаб, оила, мақомоти маҳаллӣ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, ошкорсозӣ ва назорати барвақтии ҳолатҳои поймолшавии ҳуқуқҳои кӯдак пешбинӣ шудааст. Бо вуҷуди ин, бояд қайд кард, ки танҳо қабули барнома барои пурра аз байн бурдани ин падида кофӣ нест. Самаранокии он, тавре дар боло қайд кардем, аз иҷрои босифати тадбирҳои пешбинишуда, фаъолияти масъулонаи мақомоти давлатӣ, иштироки фаъоли ҷомеа, масъулияти волидон ва баланд гардидани сатҳи маърифати ҳуқуқии аҳолӣ вобаста аст. – Шумо татбиқи ин барномаро барои ояндаи кӯдакони Тоҷикистон чӣ гуна арзёбӣ мекунед ва кадом натиҷаҳои мушаххасро то соли 2030 интизоред? – «Барномаи ҳифзи ҳуқуқи кӯдак дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030» яке аз муҳимтарин ҳуҷҷатҳои меъёрӣ-ҳуқуқии фарогир дар самти дастгирии ҳуқуқҳои кӯдак мебошад, ки бори аввал қабул шудааст ва бо боварӣ гуфта метавон, амалисозии он давра ба давра ба натиҷаҳои пешбинишуда хоҳад расонд. То соли 2030, яъне, дар давраи амалисозии барнома интизор меравад, ки қонунгузории миллӣ дар самти ҳифзи ҳуқуқи кӯдак боз ҳам такмил меёбад, низоми васояту парасторӣ муосир мегардад, махзани ягонаи маълумот оид ба кӯдакони осебпазир таъсис дода мешавад, хидматрасониҳои иҷтимоӣ васеъ мегарданд, сатҳи маърифати ҳуқуқии аҳолӣ баланд мешавад, ҳолатҳои зӯроварӣ, меҳнати иҷбории кӯдак ва дигар ҳуқуқвайронкуниҳо коҳиш меёбанд, иштироки кӯдакон дар қабули қарорҳои ба онҳо марбут бештар таъмин мегардад. Муҳимтар аз ҳама, татбиқи ин барнома барои ташаккули насли солим, босавод, ватандӯст ва дорои фарҳанги баланди ҳуқуқӣ заминаи устувор хоҳад гузошт. – Ташаккур барои суҳбат. – Саломат бошед. Мусоҳиб Шаҳноза БОБОМУРОДОВА, «Омӯзгор»
20
15.06.2026 -
ФАРМОНИ ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН Дар бораи Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об Мутобиқи моддаи 69 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, бо мақсади ҳавасмандгардонӣ ва эътирофи сатҳи олӣ барои саҳми арзанда дар рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ, таҳқиқот, сиёсати устувор, инчунин ҳалли масъалаҳои глобалии об ва тағйирёбии иқлим, фармон медиҳам: 1. Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об таъсис дода шавад. 2. Маблағгузории Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об аз ҳисоби маблағҳои буҷети давлатӣ ва сарчашмаҳои дигаре, ки қонунгузорӣ манъ накардааст, анҷом дода шавад. 3. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давоми ду моҳ низомнома ва ҳайати Комиссияи Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи обро таҳия ва тасдиқ намояд. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ш. Душанбе 15 июни соли 2026 №1184
21
15.06.2026 -
САИДАЛИЗОДА МАДИНА - ҒОЛИБИ ДАВРИ ҶУМҲУРИЯВИИ ОЗМУНИ «ХОНАНДАИ СОЛ» Рӯзҳои 11-12 июни соли 2026 дар Муассисаи давлатии таълимии «Литсейи Президентӣ барои хонандагони болаёқати Тоҷикистон» дар шаҳри Душанбе бо ҳадафи дарёфт намудани хонандагони фаъолу эҷодкор, ташаббускор, навовар, муайян ва дастгирӣ намудани онҳое, ки аз навигариҳои илму техникаи муосир хабар дошта, дар ин самт ҳаракат мекунанд, инчунин, баланд бардоштани сатҳи дониш, қобилияти фикрронӣ, маҳорату малакаҳои зеҳнӣ ва ҳозирҷавобии хонандагон даври чорум (ҷумҳуриявӣ)-и Озмуни «Хонандаи сол» баргузор гардид. Тибқи талаботи Низомномаи Озмун дар даври чорум аз панҷ минтақаи ҷумҳурӣ 1 нафарӣ (5 нафар) иштирок намуданд. Довталабон аз фанҳои забони тоҷикӣ/забони давлатӣ, забон ва адабиёти рус/забони русӣ, физика ва математика кори хаттӣ ва аз фанҳои адабиёти тоҷик, биология, география, забони англисӣ, технологияи иттилоотӣ, таърих, химия ва ҳуқуқ санҷиши тестӣ супориданд. Инчунин, аз ҷониби ҳайати доварон ҳисоботи эҷодии онҳо шунида шуд. Тибқи баҳогузории ҳайати доварони даври чорум (ҷумҳуриявӣ)-и Озмуни «Хонандаи сол» хонандаи синфи 11-и Муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии №1-и ноҳияи Шамсиддин Шоҳин Саидализода Мадина бо касби 94 хол ғолиби даври ҷумҳуриявии Озмуни «Хонандаи сол» эълон гардид.
22
14.06.2026
