17.01.2025
Дар қисмати аввали маҷлис нахуст ҳисоботи Сарвазири кишвар Қоҳир Расулзода оид ба натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоӣ дар соли 2024 шунида шуд.
Тавре таъкид гардид, соли 2024 дар ҳаёти сиёсию иқтисодии кишвар як қатор пешравиҳои назарраси иҷтимоию иқтисодӣ ба миён омад.
Дар натиҷаи татбиқи сиёсати хирадмандона ва дурбинонаи Президенти кишвар рушди иқтисодиёт дар сатҳи устувор нигоҳ дошта шуд.
Ба таъкиди Сарвазири кишвар дар давраи ҳисоботӣ ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ба 154,3 млрд. сомонӣ баробар гардид, ки нисбат ба соли 2023 - 22,6 млрд. сомонӣ зиёд мебошад.
Таваррум дар сатҳи 3,6 фоиз нигоҳ дошта шуд, ки ин нишондиҳанда нисбат ба соли 2023 - 0,2 банди фоизӣ кам мебошад.
Соли гузашта нақшаи қисми умумии даромади буҷети давлатӣ иҷро гардида, воридоти маблағҳо ба буҷет 46,9 млрд. сомониро ташкил дод, ки нисбат ба нақшаи пешбинишуда 1,8 млрд. сомонӣ зиёд мебошад.
Дар соли 2024 нақшаи ҷамъоварии андозу пардохтҳо аз ҷониби Кумитаи андоз дар сатҳи 105,3 фоиз ё 20,4 млрд. сомонӣ ва Хадамоти гумрук 106,8 фоиз ё 9,7 млрд сомонӣ таъмин гардид, ки нисбат ба нақша мутаносибан 1 млрд. 18 млн. сомонӣ ва 618 млн. сомонӣ зиёд мебошад.
Зикр гардид, ки ба қисми даромади буҷети суғуртаи иҷтимоӣ ва нафақа аз ҳисоби андози иҷтимоӣ 3,8 млрд. сомонӣ ворид гардид, ки нисбат ба нақша 9,4 фоиз зиёд мебошад.
Сарвазири кишвар иброз доштанд, ки дар соли ҳисоботӣ суръати рушди соҳаи саноат 20 фоиз таъмин ва ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот ба 53,8 млрд. сомонӣ баробар гардид.
Соли 2024 дар ҳудуди кишвар 740 корхонаву коргоҳҳои нави истеҳсолӣ, аз ҷумла 528 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси наздики 20 ҳазор ҷойҳои кории нав, иловагӣ ва барқароршуда мавриди истифода қарор дода шуд.
Таъкид гардид, ки бо мақсади таъмини устувории низоми энергетикии кишвар ва истифодаи самараноки манбаъҳои барқароршавандаи неруи барқ дар соли сипаришуда корҳо дар доираи 18 лоиҳаи сармоягузории давлатӣ барои бунёд ва таҷдиди неругоҳҳои барқӣ, кам намудани талафоти неруи барқ ва ҷорӣ намудани низоми биллингии он, электрофикатсияи деҳот, бунёди хатҳои интиқол ва тақсимоти барқ ва солимгардонии вазъи молиявии соҳа ба маблағи умумии 1,7 млрд. доллар ба роҳ монда шуд.
Соли ҳисоботӣ ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ ба 74 млрд. сомонӣ расонида шуда, суръати афзоиши он ба 10,6 фоиз, аз ҷумла растанипарварӣ 13,4 фоиз ва чорводорӣ 4,9 фоиз баробар гардид.
Бо мақсади дастгирии соҳибкорӣ ва беҳсозии фазои сармоягузорӣ тайи солҳои охир аз ҷониби Ҳукумати кишвар бо роҳи пешниҳод намудани имтиёзҳои андозию гумрукӣ дар самти рушди истеҳсолоти дохилӣ як қатор тадбирҳо андешида шуд.
Тибқи маълумоти пешакӣ дар соли 2024 ба кишвар 4,9 млрд. доллар сармояи хориҷӣ ворид шудааст, ки нисбат ба соли 2023 - 2,1 млрд. доллар ё 73 фоиз зиёд мебошад.
Дар соли 2024 маҷмӯи лоиҳаҳои сармоягузории давлатии амалкунанда дар кишвар 90 адад ва ҳаҷми маблағи онҳо 51,9 млрд. сомониро ташкил намуд.
Дар натиҷаи андешидани чораҳои амалӣ соли 2024 гардиши савдо 13,6 фоиз афзоиш ёфта, ҳаҷми он ба 65,8 млрд. сомонӣ баробар гардид.
Сарвазири кишвар изҳор доштанд, ки дар давраи ҳисоботӣ шумораи муассисаҳои томактабӣ дар ҷумҳурӣ ба 744 адад расид, ки дар муқоиса ба соли 2023-юм 27 муассиса зиёд мебошад. Шумораи марказҳои инкишофи барвақтии кӯдак бошад, дар ин давра 503 адад зиёд шудааст.
Соли 2024 дар ҷумҳурӣ 273 адад муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ва бинову синфхонаҳои иловагӣ барои 57 610 ҷойи нишаст дар як баст бунёд гардид. Дар маҷмуъ 2 миллиону 357 ҳазор хонанда ба таҳсил фаро гирифта шуд.
Соли ҳисоботӣ дар ҷумҳурӣ 65 муассисаи таҳсилоти ибтидоии касбӣ фаъолият намуд, ки дар онҳо аз рӯйи 14 самт ва 135 ихтисос 23 ҳазору 500 нафар хонанда ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.
Таъкид гардид, ки бо мақсади рушди соҳаи тандурустӣ ва сари вақт бартараф намудани мушкилоти мавҷуда соли 2024 аз ҳисоби буҷети давлатӣ барои рушди соҳа 3,7 млрд. сомонӣ равона карда шуд, ки нисбат ба соли 2023 - 12,6 фоиз зиёд мебошад.
Гуфта шуд, ки дар сиёсати давлати Тоҷикистон танзими муносибатҳои меҳнатӣ, рушди бозори меҳнат ва бо шуғл таъмин намудани аҳолӣ мавқеи асосӣ дорад.
Давоми соли 2024 бо мусоидати мақомоти давлатии шуғли аҳолӣ, аз ҷумла тавассути ярмаркаҳои ҷойҳои кории холӣ 22,5 ҳазор нафар ба намудҳои гуногуни шуғл таъмин гардиданд.
Дар соли 2024 аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо 247 ҳазор ҷойҳои кории нав таъсис дода шуд, ки аз ин 74 ҳазор доимӣ мебошад.
Тавре зикр гардид, пешравиҳо дар самти рушди сайёҳӣ, тарғибу ташвиқ ва ривоҷ додани ҳунарҳои мардумӣ ба назар мерасад. Аз ҷумла гуфта шуд, ки дар соли 2024 1,4 млн. сайёҳ ба Тоҷикистон ташриф овардаанд.
Таъкид гардид, ки дар ин давра дар самти баргузории чорабиниҳои фарҳангиву оммавӣ ва маърифатӣ фаъолияти сохторҳои давлатӣ тақвият дода шуд.
Бахусус баргузории барномаи фарҳангӣ бахшида ба бузургдошти Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ дар қароргоҳи ЮНЕСКО, инчунин ба Феҳристи мероси ғайримоддии башарият ворид гардидани “Ҷашни Меҳргон” ва “Санъати сохту навохтани рубоб” аз қабили руйдодҳои муҳим ба ҳисоб мераванд.
Дар идомаи маҷлиси васеи Ҳукумати кишвар ҳисоботи вазири молия Файзиддин Қаҳҳорзода, вазири рушди иқтисод ва савдо Завқӣ Завқизода, раиси Кумитаи андоз Нусратулло Давлатзода, сардори Хадамоти гумрук Хуршед Каримзода ва директори Агентии суғуртаи иҷтимоӣ ва нафақа Дилмурод Давлатзода шунида шуд.
Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба роҳбарони вазорату идораҳои самти иқтисод ва молия дар пайи ҳисоботашон доир ба дарёфти сарчашмаҳои нави даромад ба буҷети давлатӣ супоришҳои мушаххас доданд.
Хабарҳои дигар
-
ТАШАББУСИ ТАЪРИХИИ ТОҶИКИСТОН ДАР РОҲИ ТАҲКИМИ СУЛҲИ ҶАҲОНӢ «Созишномаи сулҳ барои сарзамини аҷдодии мо суботу оромии воқеиро таъмин кард, ваҳдати миллиро ба вуҷуд овард ва зиндагиеро фароҳам сохт, ки онро ҳар фарди покдилу некхоҳи мамлакат дер боз интизор буд». Эмомалӣ Раҳмон Сулҳхоҳӣ, ваҳдат ва ҳамдигарфаҳмӣ аз қадим ҷузъи фарҳанг ва ҷаҳонбинии миллати тоҷик буда, имрӯз низ дар сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷойгоҳи махсус дорад. Дар замони муосир, ки инсоният бо таҳдидҳои гуногуни амниятӣ, аз ҷумла ҷангҳои минтақавӣ, ифротгароӣ, терроризм ва буҳронҳои сиёсӣ рӯ ба рӯ шудааст, масъалаи таҳкими сулҳу субот беш аз ҳар вақти дигар аҳаммияти ҷаҳонӣ касб намудааст. Дар чунин шароит қабули Қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид дар бораи эълон намудани «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда 2027–2036» рӯйдоди муҳим дар ҳаёти сиёсӣ ва дипломатии ҷаҳон ба шумор меравад. Ин ташаббус, ки аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод гардид, бори дигар мақому нуфузи кишварро ҳамчун давлати сулҳпарвар ва ҷонибдори ҳалли масъалаҳои байналмилалӣ бо роҳи муколама ва ҳамкорӣ нишон дод. Ҷумҳурии Тоҷикистон дар тӯли солҳои соҳибистиқлолӣ борҳо исбот намудааст, ки сиёсати хориҷии он бар пояи ҳамзистии осоишта, эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ ва густариши ҳамкориҳои созанда бунёд ёфтааст. Эълон гардидани солҳои 2027–2036 ҳамчун «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» барномаи амалиест, ки давлатҳои ҷаҳонро барои пешгирии низоъҳо, густариши фарҳанги сулҳ, таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ ва тарбияи насли нав дар рӯҳияи инсондӯстӣ муттаҳид месозад. Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишваре, ки аз ҷанги шаҳрвандӣ гузашта, бо талошҳои фарзандони фарзонаи миллат ба сулҳу ваҳдати миллӣ расид, имрӯз таҷрибаи арзишманди худро дар ихтиёри ҷомеаи ҷаҳонӣ қарор медиҳад. Сулҳи тоҷикон собит намуд, ки ҳатто мураккабтарин ихтилофҳоро метавон тавассути музокирот, гузашт ва эҳтироми манфиатҳои миллӣ ҳал намуд. Бо заҳмати беандозаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва дастгирии миллати бонангу номуси тоҷик, Тоҷикистон бо бештари кишварҳои дунё робитаи дӯстӣ дорад. Сабаби асосии робитаҳои дӯстии давлатҳо бо кишвари мо ин натиҷаи сулҳу оромӣ аст. Қабули қатъномаи мазкур идомаи мантиқии ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон мебошад. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон бо пешниҳоди ташаббусҳои марбут ба масъалаҳои об, рушди устувор, ҳифзи пиряхҳо ва дигар масъалаҳои глобалӣ тавонист эътибори баланди байналмилалӣ пайдо намояд. Акнун пешниҳоди «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» низ идомаи ҳамин сиёсати созанда мебошад. Ин ташаббус аҳаммияти бузург барои наслҳои оянда дорад. Ҷавонон бояд дар фазои оромиву субот, таҳаммулпазирӣ ва эҳтироми арзишҳои умумибашарӣ тарбия ёбанд. Фарҳанги сулҳ танҳо вазифаи сиёсатмадорон нест, балки масъулияти тамоми ҷомеа мебошад. Мактаб, оила, воситаҳои ахбори омма ва муассисаҳои илмӣ бояд дар тарбияи шахсиятҳои сулҳпарвар саҳми фаъол гузоранд. Дар васфи фарҳанги сулҳ ва нақши он дар сарнавишти миллати тоҷик шоири маъруф Абдуллоҳи Раҳнамо чунин гуфтааст: Бори дигар сулҳ кардӣ ҷангро, Боз кардӣ ин гиреҳи тангро, Эй мураббӣ, эй абарустоди сулҳ, Бар ҷаҳон омӯз ин фарҳангро! Ин мисраъҳо арзиши сулҳро ҳамчун неъмати бузургтарин ва кафили рушди давлату ҷомеа тараннум намуда, аҳаммияти фарҳанги сулҳро барои инсоният бозгӯ мекунанд. Қатъномаи СММ дар бораи эълон намудани «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ ба хотири наслҳои оянда» имконият фароҳам меорад, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ дар самти пешгирии низоъҳо, таҳкими эътимоди байни давлатҳо, рушди дипломатияи пешгирикунанда ва тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи сулҳпарварӣ ҳамкориҳои худро густариш диҳад. Амалӣ гардидани ҳадафҳои ин даҳсола метавонад барои таъмини амният, рушди устувор ва беҳбудии зиндагии миллионҳо нафар дар саросари ҷаҳон заминаи мусоид фароҳам оварад. Хулоса, қабули ин қатъномаи муҳим боз як дастоварди арзишманди дипломатияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Он нишон медиҳад, ки ташаббусҳои созандаи кишвар тањти роҳбарии Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҷомеаи ҷаҳонӣ бо эътимод ва дастгирии васеъ пазируфта мешаванд. Дар ҷаҳоне, ки сулҳ ба арзиши олӣ табдил ёфтааст, чунин иқдомҳо барои таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ, ҳамбастагӣ ва таъмини ояндаи осоиштаи инсоният аҳаммияти таърихӣ доранд. Мо, халқи тоҷикро зарур аст, ки бо руҳияи саршори ифтихор аз ин иқдоми шоиста баҳри рушду шукуфоии Тоҷикистони биҳиштосо аз тамоми имкониятҳо самаранок истифода намоем ва дар фаъолияти кории худ содиқ бошем. Зиёдулло АБДУЛЗОДА, сардори Раёстаи маорифи вилояти Хатлон
18
03.08.2026 -
МАСЪУЛИЯТИ МУШТАРАКИ ОИЛА, МАОРИФ ВА МАҚОМОТИ ДАВЛАТӢ ДАР ТАРБИЯ ТАРБИЯ – ПОЯИ СУБОТИ ҶОМЕА Дар шароити рушди босуръати ҷомеаи муосир масъалаи тарбияи насли наврас ба яке аз масъалаҳои муҳимми сиёсати давлатӣ, рушди устувори ҷомеа ва ҳифзи амнияти миллӣ табдил ёфтааст. Дар чунин шароит вазифаи муассисаи таълимӣ низ дигаргун мегардад. Агар қаблан мактаб бештар вазифаи таълимиро иҷро мекард, имрӯз ба он масъулияти ташаккули фарҳанги шаҳрвандӣ, маърифати ҳуқуқӣ, муқовимат ба таҳдидҳои иттилоотӣ ва тарбияи шахсияти устувор низ вогузор шудааст. Аммо таҷрибаи ҷаҳонӣ ва таҳқиқоти илмии педагогӣ нишон медиҳанд, ки ҳатто муассисаи таълимии пешрафта низ бе дастгирии оила, ҷомеа ва мақомоти давлатӣ ба натиҷаи дилхоҳ ноил шуда наметавонад. Тарбияи кӯдак раванди мураккаби иҷтимоӣ мебошад, ки дар он ҳар як субъекти тарбия вазифаи муайяни худро дорад. Аз ҳамин лиҳоз, масъалаи пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ дар байни ноболиғонро наметавон танҳо аз мавқеи ҳуқуқӣ арзёбӣ намуд, балки он, пеш аз ҳама, масъалаи педагогӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ мебошад. Ҳар қадар ҳамкории байни оила, муассисаи таълимӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ҷомеа ҳамоҳанг бошад, ҳамон андоза имконияти ташаккули муҳити солими тарбиявӣ бештар мегардад. Дар чунин муҳит на танҳо сатҳи ҳуқуқвайронкунӣ коҳиш меёбад, балки эҳсоси масъулият, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ низ таҳким меёбад. ПЕШГИРИИ ҲУҚУҚВАЙРОНКУНӢ: МАСЪАЛАИ ҲУҚУҚӢ Ё ПЕДАГОГӢ? Дар муҳокимаҳои марбут ба ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ дар байни ноболиғон бештар ба таҳкими назорат, пурзӯр намудани чораҳои ҳуқуқӣ ва татбиқи ҷавобгарӣ таваҷҷуҳ зоҳир мегардад. Бешубҳа, чунин тадбирҳо барои ҳифзи тартиботи ҳуқуқӣ аҳаммияти муҳим доранд, аммо саволи асосӣ ин аст: оё танҳо чораҳои ҳуқуқӣ метавонанд пешгирии устувори ҳуқуқвайронкуниро таъмин намоянд? Ҳуқуқшиносӣ бештар бо оқибати кирдор сари кор дорад, дар ҳоле ки педагогика ба сабабҳои ташаккули он таваҷҷуҳ мекунад. Агар ҳуқуқ муайян созад, ки барои кирдори ғайриқонунӣ чӣ ҷавобгарӣ пешбинӣ шудааст, педагогика мекӯшад, муайян намояд, ки чаро чунин рафтор ба вуҷуд омад ва чӣ гуна метавон онро пеш аз содиршавӣ пешгирӣ кард. Таҳқиқоти педагогӣ ва психологӣ нишон медиҳанд, ки рафтори зиддиҷамъиятии кӯдак дар аксари ҳолат ногаҳон ба вуҷуд намеояд. Он натиҷаи раванди тадриҷӣ мебошад, ки дар он тағйироти ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва равонӣ давра ба давра ташаккул меёбанд. Одатан, ин раванд аз коҳиш ёфтани шавқу рағбат ба таҳсил оғоз гардида, баъдан ба вайроншавии интизоми дохилии мактаб, паст шудани эҳтиром ба арзишҳои ахлоқӣ, маҳдуд гардидани муоширати солим, пайдо шудани муҳити номусоиди ҳамсолон ва дар ниҳоят, ба рафторҳои зиддиҳуқуқӣ мерасад. Аз ин нуқтаи назар, ҳуқуқвайронкунӣ бештар натиҷаи раванди нокомии тарбиявӣ мебошад. Аз ҳамин лиҳоз, вазифаи мактаб танҳо омӯзонидани фанҳо нест. Вазифаи он ташаккули инсонест, ки дониши худро дар роҳи ободии ҷомеа истифода мебарад. Ба ҳамин хотир, ҳамкории мунтазами омӯзгор, равоншинос, падару модар, нозири корҳои ноболиғон, прокурор ва дигар сохторҳои дахлдор бояд ба низоми доимии фаъолияти тарбиявӣ табдил дода шавад. ОМИЛҲОИ ИҶТИМОӢ ВА ПЕДАГОГИИ ҲУҚУҚВАЙРОНКУНИИ НОБОЛИҒОН Дар шароити муосир ҷомеаи Тоҷикистон мисли бисёр кишварҳои ҷаҳон бо тағйироти ҷиддии иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мебошад. Рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ, густариши шабакаҳои иҷтимоӣ, муҳоҷирати меҳнатӣ, тағйирёбии муносибатҳои оилавӣ ва таъсири фарҳангҳои гуногун ба тарзи зиндагии наврасон бетаъсир намемонанд. Оила – нахустин мактаби тарбия Дар ҳама давру замон оила нахустин муҳити ташаккули шахсияти инсон маҳсуб ёфтааст. Кӯдак пеш аз он ки ба мактаб ворид шавад, тарзи муносибат бо одамон, меъёрҳои ахлоқӣ, эҳтиром ба калонсолон, масъулиятшиносӣ ва ҳисси адолатро маҳз дар муҳити оила меомӯзад. Мутаассифона, бар асари муҳоҷирати меҳнатӣ, машғулияти доимии волидон ва баъзан коҳиши фарҳанги муоширати оилавӣ, вақти муоширати мустақими падару модар бо фарзанд кам гардидааст. Дар бисёр ҳолат фарзандон аз нигоҳи моддӣ таъмин мебошанд, аммо аз нигоҳи маънавӣ ба дастгирӣ ниёз доранд. Педагогикаи муосир исбот кардааст, ки камбуди таваҷҷуҳи тарбиявиро бо фароҳам овардани шароити моддӣ пурра ҷуброн кардан имконнопазир аст. Кӯдак, пеш аз ҳама, ба меҳрубонӣ, муошират, шунида шудан ва намунаи шахсии рафтори падару модар ниёз дорад. МАКТАБ – МУҲИТИ ТАШАККУЛИ ШАХСИЯТ Муассисаи таълимӣ ягона ниҳодест, ки метавонад фаъолияти тарбиявиро ба таври касбӣ ва пайваста ба роҳ монад. Имрӯз омӯзгор дар муҳити комилан дигар фаъолият мекунад. Агар ду-се даҳсола пеш манбаи асосии иттилооти кӯдак китоб, омӯзгор ва оила буданд, имрӯз наврас дар як шабонарӯз аз даҳҳо манбаи рақамӣ иттилоот мегирад. Баъзе аз ин иттилоот хусусияти созанда доранд, аммо қисми дигар метавонад ғояҳои зӯроварӣ, бепарвоӣ, бегонапарастӣ ва беэҳтиромиро нисбат ба арзишҳои миллӣ тарғиб намояд. Таъсири фазои рақамӣ Яке аз хусусиятҳои ҷомеаи имрӯзӣ он аст, ки қисми зиёди зиндагии наврасон ба фазои маҷозӣ интиқол ёфтааст. Шабакаҳои иҷтимоӣ, платформаҳои видеоӣ ва бозиҳои онлайнӣ ба қисми ҷудонашавандаи ҳаёти онҳо мубаддал гардидааст. Ин раванд дар баробари имкониятҳои васеи омӯзишӣ таҳдидҳои навро низ ба миён овардааст. Паҳн гардидани муҳтавои дорои унсурҳои зӯроварӣ, тарғиби тарзи ҳаёти носолим, суханҳои нафратангез, фиребҳои интернетӣ ва таъсири гурӯҳҳои ифротӣ метавонанд ба ҷаҳонбинии кӯдак таъсири манфӣ расонанд. Аз ин рӯ, имрӯз саводи рақамӣ бояд ҳамчун ҷузъи тарбияи шаҳрвандӣ баррасӣ гардад. Кӯдак бояд на танҳо истифодаи технологияро омӯзад, балки тарзи бехатар ва масъулонаи истифодаи онро низ аз худ намояд. НИГОҲЕ БА МОДЕЛИ «ПАНҶ ҲАЛҚАИ ТАРБИЯ» Таҳлили таҷрибаи фаъолияти муассисаҳои таълимӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва омӯзиши адабиёти илмӣ нишон медиҳад, ки самаранокии корҳои пешгирикунанда, пеш аз ҳама, аз сатҳи ҳамоҳангии субъектҳои тарбия вобаста мебошад. Ҳар қадар фаъолияти онҳо пароканда бошад, ҳамон андоза таъсири тарбиявӣ коҳиш меёбад. Баръакс, вақте ки ҳамаи онҳо бо ҳадафи муштарак амал мекунанд, имконияти ташаккули шахсияти солим бештар мегардад. Бо такя ба ҳамин хулосаҳо, пешниҳод менамоем, ки раванди тарбияи кӯдак ва пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ дар асоси «Модели панҷ ҳалқаи тарбия» баррасӣ гардад. ҲАЛҚАИ АВВАЛ - ОИЛА Оила нахустин муҳити ташаккули шахсият мебошад. Дар ин ҷо арзишҳои аввалини инсонӣ, эҳтиром ба калонсолон, муносибат ба меҳнат, ростқавлӣ, масъулиятшиносӣ ва меҳру муҳаббат ба Ватан шакл мегирад. Ҳеҷ як муассисаи таълимӣ наметавонад ҷойгузини муҳити солими оила гардад. Агар кӯдак дар хона муҳаббат, эҳтиром ва намунаи хуби рафторро набинад, мактаб маҷбур мешавад, ин камбудиҳоро ҷуброн намояд, ки ин ҳамеша имконпазир нест. Аз ин рӯ, баланд бардоштани фарҳанги тарбияи оилавӣ бояд яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоӣ бошад. ҲАЛҚАИ ДУЮМ – МУАССИСАИ ТАЪЛИМӢ Мактаб ягона муассисаи иҷтимоӣ мебошад, ки фаъолияти тарбиявиро ба таври касбӣ, мақсаднок ва пайваста амалӣ менамояд. Вазифаи омӯзгор танҳо дарс гуфтан нест, ӯ барои кӯдак намунаи ахлоқ, масъулият, муносибат ба ҷомеа ва эҳтиром ба қонун мебошад. Дар айни замон, бояд эътироф кард, ки нақши омӯзгор имрӯз нисбат ба солҳои пеш хеле мураккабтар шудааст. Агар пештар омӯзгор манбаи асосии дониш буд, имрӯз ӯ бояд дар баробари омӯзиш, кӯдакро ба интихоб кардани иттилооти дуруст, муқовимат ба таъсири манфии фазои рақамӣ ва ташаккули тафаккури интиқодӣ низ омӯзонад. ҲАЛҚАИ СЕЮМ – ҶОМЕА Муҳити иҷтимоӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии кӯдак саҳми назаррас дорад. Мутаассифона, баъзан кӯдак дар мактаб арзишҳои мусбатро меомӯзад, аммо берун аз он бо муҳити дигар рӯ ба рӯ мешавад. Агар ҷомеа ва муассисаи таълимӣ дар як самт амал накунанд, таъсири тарбия коҳиш меёбад. Аз ҳамин лиҳоз, эҳёи анъанаҳои неки маҳалла, рушди фаъолияти фарҳангӣ ва ҷалби ҷавонон ба корҳои ҷамъиятӣ бояд ҳамчун ҷузъи муҳимми сиёсати пешгирикунанда арзёбӣ гардад. ҲАЛҚАИ ЧОРУМ – МАҚОМОТИ ДАВЛАТӢ Мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, комиссияҳои ҳуқуқи кӯдак, мақомоти маҳаллӣ, сохторҳои ҷавонон ва дигар идораҳои давлатӣ танҳо вазифаи назоратӣ надоранд, онҳо шарикони муҳимми ташаккули фарҳанги ҳуқуқӣ мебошанд. Аз ин рӯ, ҳамкории онҳо бо муассисаҳои таълимӣ бояд ба принсипҳои эътимод, ҳамоҳангӣ ва пешгирии барвақтӣ асос ёбад. Таҷриба нишон медиҳад, ки вохӯриҳои мунтазами кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бо хонандагон, суҳбатҳои озод, муҳокимаи мисолҳои воқеӣ ва иштироки онҳо дар чорабиниҳои тарбиявӣ натиҷаи бештар медиҳанд. ҲАЛҚАИ ПАНҶУМ – ФАЗОИ ИТТИЛООТӢ Дар шароити асри XXI дигар наметавон фазои маҷозиро аз муҳити тарбия ҷудо кард. Телефони ҳамроҳ ва шабакаҳои иҷтимоӣ барои бисёр наврасон ба манбаи доимии маълумот, муносибат ва ҳатто шаклгирии ҷаҳонбинӣ табдил ёфтаанд. Аз ин рӯ, саводи рақамӣ бояд ҷузъи ҳатмии фарҳанги шаҳрвандӣ бошад. Кӯдак бояд на танҳо истифодаи технологияҳоро донад, балки фарқ кардани иттилооти дуруст аз ғалат, эҳтироми ахлоқи муоширати интернетӣ ва муқовимат ба муҳтавои ифротӣ ё зӯроваронаро низ омӯзад. Ин вазифаро танҳо омӯзгор иҷро карда наметавонад. Дар ин самт, ҳамкории оила, муассисаи таълимӣ ва мақомоти давлатӣ зарур аст. Бо такя ба таҷрибаи фаъолияти соҳаи маориф ва таҳлили масъала, пешниҳод менамоем, ки барои баланд бардоштани самаранокии корҳои пешгирикунанда чораҳои зерин мавриди баррасӣ қарор гиранд: Якум. Дар назди ҳар як муассисаи таълимӣ гурӯҳи доимии ҳамоҳангсозии тарбиявӣ таъсис дода шавад, ки ба ҳайати он роҳбарияти муассиса, роҳбари синф, равоншинос, намояндаи падару модарон ва нозири корҳои ноболиғон дохил бошанд. Дуюм. Барои хонандагони гурӯҳи хавф «харитаи инфиродии дастгирии тарбиявӣ» таҳия карда шавад. Дар он на танҳо мушкилот, балки тадбирҳои мушаххаси ислоҳӣ, муҳлати иҷро ва масъули ҳар як сохтор нишон дода шавад. Сеюм. Дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ на камтар аз як маротиба дар семоҳа машваратҳои муштараки омӯзгорон, равоншиносон ва намояндагони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ баргузор карда шуда, вазъи тарбиявии муҳокимашаванда таҳлил гардад. Чорум. Барномаҳои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии падару модарон аз шакли анъанавии маҷлисҳо ба шакли семинарҳои амалӣ, машваратҳои инфиродӣ ва омӯзишҳои мавзуӣ гузаронида шаванд. Панҷум. Дар ҳамкорӣ бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва воситаҳои ахбори омма маводи муосири тарбиявӣ оид ба амнияти рақамӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ, муқовимат ба зӯроварӣ ва ҳифзи кӯдак дар фазои маҷозӣ омода ва мунтазам паҳн карда шавад. Шашум. Таҷрибаи муассисаҳои таълимие, ки дар самти корҳои тарбиявӣ ва пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ натиҷаҳои назаррас доранд, ҷамъбаст ва ҳамчун таҷрибаи пешқадам дар сатҳи шаҳр ва ҷумҳурӣ тавсия карда шавад. Ҳафтум. Низоми арзёбии фаъолияти тарбиявии муассисаҳои таълимӣ такмил дода шуда, дар баробари нишондиҳандаҳои таълимӣ, нишондиҳандаҳои муҳити ахлоқӣ, ҳамкории муассиса бо оила ва натиҷаҳои корҳои пешгирикунанда низ ба инобат гирифта шаванд. ХУЛОСА Тарбияи насли наврас ҳамеша меҳвари рушди давлат ва ҷомеа буда, дар шароити имрӯза аҳаммияти он боз ҳам бештар гардидааст. Ҷумҳурии Тоҷикис¬тон таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъалаи тарбияи инсонро ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил додааст. Қабули қатъномаи Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» далели равшани он аст, ки имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ низ аҳаммияти тарбияро ҳамчун омили сулҳу субот эътироф менамояд. Дар чунин шароит низоми маориф, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, оила ва ҷомеа вазифадоранд фаъолияти худро аз доираи ҳамоҳангсозии одӣ ба сатҳи ҳамгироии воқеӣ бардоранд. Танҳо дар ин сурат метавон муҳити тарбиявие бунёд намуд, ки дар он кӯдак на танҳо аз ҳуқуқвайронкунӣ дур мемонад, балки ҳамчун шахсияти дорои масъулияти шаҳрвандӣ, маърифати ҳуқуқӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ташаккул меёбад. Ҷамшед МАҶИДЗОДА, мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Исмоили Сомонӣ, номзади илмҳои педагогӣ
33
03.08.2026 -
ШОМИ ФАРҲАНГИИ «ШАҲДИ ИСТИҚЛОЛ» 2 августи соли 2026 дар боғи Куруши Кабири ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе дар доираи нақшаи чорабиниҳои Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон бахшида ба таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон шоми фарҳангии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ таҳти унвони «Шаҳди Истиқлол» баргузор гардид. Дар чорабинӣ роҳбарият, омӯзгорон, кормандон ва донишҷӯёни донишгоҳ иштирок намуда, ансамбли «Чеҳранамо»-и донишгоҳ бо иҷрои суруду таронаҳои ватандӯстона, рақсҳои миллӣ ва барномаи рангини фарҳангӣ фазои идона ва руҳияи баланди ватандӯстиро миёни сокинону меҳмонони пойтахт тақвият бахшид. Ҳадафи баргузории чорабинӣ таҳкими ҳисси ватандӯстӣ, тарғиби арзишҳои миллӣ, муаррифии фарҳанги ғании тоҷикон ва арҷгузорӣ ба дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ мебошад. Бояд зикр намуд, ки силсилаи барномаҳои фарҳангии «Шаҳди Истиқлол» то таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар ҳафта дар боғи Куруши Кабир баргузор гардида, ансамбли «Чеҳранамо»-и Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ бо барномаҳои нави ҳунарӣ ба сокинону меҳмонони пойтахт ҳунарнамоӣ хоҳад кард.
19
03.08.2026
