17.01.2025
Дар қисмати аввали маҷлис нахуст ҳисоботи Сарвазири кишвар Қоҳир Расулзода оид ба натиҷаҳои рушди иқтисодию иҷтимоӣ дар соли 2024 шунида шуд.
Тавре таъкид гардид, соли 2024 дар ҳаёти сиёсию иқтисодии кишвар як қатор пешравиҳои назарраси иҷтимоию иқтисодӣ ба миён омад.
Дар натиҷаи татбиқи сиёсати хирадмандона ва дурбинонаи Президенти кишвар рушди иқтисодиёт дар сатҳи устувор нигоҳ дошта шуд.
Ба таъкиди Сарвазири кишвар дар давраи ҳисоботӣ ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ ба 154,3 млрд. сомонӣ баробар гардид, ки нисбат ба соли 2023 - 22,6 млрд. сомонӣ зиёд мебошад.
Таваррум дар сатҳи 3,6 фоиз нигоҳ дошта шуд, ки ин нишондиҳанда нисбат ба соли 2023 - 0,2 банди фоизӣ кам мебошад.
Соли гузашта нақшаи қисми умумии даромади буҷети давлатӣ иҷро гардида, воридоти маблағҳо ба буҷет 46,9 млрд. сомониро ташкил дод, ки нисбат ба нақшаи пешбинишуда 1,8 млрд. сомонӣ зиёд мебошад.
Дар соли 2024 нақшаи ҷамъоварии андозу пардохтҳо аз ҷониби Кумитаи андоз дар сатҳи 105,3 фоиз ё 20,4 млрд. сомонӣ ва Хадамоти гумрук 106,8 фоиз ё 9,7 млрд сомонӣ таъмин гардид, ки нисбат ба нақша мутаносибан 1 млрд. 18 млн. сомонӣ ва 618 млн. сомонӣ зиёд мебошад.
Зикр гардид, ки ба қисми даромади буҷети суғуртаи иҷтимоӣ ва нафақа аз ҳисоби андози иҷтимоӣ 3,8 млрд. сомонӣ ворид гардид, ки нисбат ба нақша 9,4 фоиз зиёд мебошад.
Сарвазири кишвар иброз доштанд, ки дар соли ҳисоботӣ суръати рушди соҳаи саноат 20 фоиз таъмин ва ҳаҷми истеҳсоли маҳсулот ба 53,8 млрд. сомонӣ баробар гардид.
Соли 2024 дар ҳудуди кишвар 740 корхонаву коргоҳҳои нави истеҳсолӣ, аз ҷумла 528 корхонаи нави саноатӣ бо таъсиси наздики 20 ҳазор ҷойҳои кории нав, иловагӣ ва барқароршуда мавриди истифода қарор дода шуд.
Таъкид гардид, ки бо мақсади таъмини устувории низоми энергетикии кишвар ва истифодаи самараноки манбаъҳои барқароршавандаи неруи барқ дар соли сипаришуда корҳо дар доираи 18 лоиҳаи сармоягузории давлатӣ барои бунёд ва таҷдиди неругоҳҳои барқӣ, кам намудани талафоти неруи барқ ва ҷорӣ намудани низоми биллингии он, электрофикатсияи деҳот, бунёди хатҳои интиқол ва тақсимоти барқ ва солимгардонии вазъи молиявии соҳа ба маблағи умумии 1,7 млрд. доллар ба роҳ монда шуд.
Соли ҳисоботӣ ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ ба 74 млрд. сомонӣ расонида шуда, суръати афзоиши он ба 10,6 фоиз, аз ҷумла растанипарварӣ 13,4 фоиз ва чорводорӣ 4,9 фоиз баробар гардид.
Бо мақсади дастгирии соҳибкорӣ ва беҳсозии фазои сармоягузорӣ тайи солҳои охир аз ҷониби Ҳукумати кишвар бо роҳи пешниҳод намудани имтиёзҳои андозию гумрукӣ дар самти рушди истеҳсолоти дохилӣ як қатор тадбирҳо андешида шуд.
Тибқи маълумоти пешакӣ дар соли 2024 ба кишвар 4,9 млрд. доллар сармояи хориҷӣ ворид шудааст, ки нисбат ба соли 2023 - 2,1 млрд. доллар ё 73 фоиз зиёд мебошад.
Дар соли 2024 маҷмӯи лоиҳаҳои сармоягузории давлатии амалкунанда дар кишвар 90 адад ва ҳаҷми маблағи онҳо 51,9 млрд. сомониро ташкил намуд.
Дар натиҷаи андешидани чораҳои амалӣ соли 2024 гардиши савдо 13,6 фоиз афзоиш ёфта, ҳаҷми он ба 65,8 млрд. сомонӣ баробар гардид.
Сарвазири кишвар изҳор доштанд, ки дар давраи ҳисоботӣ шумораи муассисаҳои томактабӣ дар ҷумҳурӣ ба 744 адад расид, ки дар муқоиса ба соли 2023-юм 27 муассиса зиёд мебошад. Шумораи марказҳои инкишофи барвақтии кӯдак бошад, дар ин давра 503 адад зиёд шудааст.
Соли 2024 дар ҷумҳурӣ 273 адад муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ва бинову синфхонаҳои иловагӣ барои 57 610 ҷойи нишаст дар як баст бунёд гардид. Дар маҷмуъ 2 миллиону 357 ҳазор хонанда ба таҳсил фаро гирифта шуд.
Соли ҳисоботӣ дар ҷумҳурӣ 65 муассисаи таҳсилоти ибтидоии касбӣ фаъолият намуд, ки дар онҳо аз рӯйи 14 самт ва 135 ихтисос 23 ҳазору 500 нафар хонанда ба таҳсил фаро гирифта шудаанд.
Таъкид гардид, ки бо мақсади рушди соҳаи тандурустӣ ва сари вақт бартараф намудани мушкилоти мавҷуда соли 2024 аз ҳисоби буҷети давлатӣ барои рушди соҳа 3,7 млрд. сомонӣ равона карда шуд, ки нисбат ба соли 2023 - 12,6 фоиз зиёд мебошад.
Гуфта шуд, ки дар сиёсати давлати Тоҷикистон танзими муносибатҳои меҳнатӣ, рушди бозори меҳнат ва бо шуғл таъмин намудани аҳолӣ мавқеи асосӣ дорад.
Давоми соли 2024 бо мусоидати мақомоти давлатии шуғли аҳолӣ, аз ҷумла тавассути ярмаркаҳои ҷойҳои кории холӣ 22,5 ҳазор нафар ба намудҳои гуногуни шуғл таъмин гардиданд.
Дар соли 2024 аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳо 247 ҳазор ҷойҳои кории нав таъсис дода шуд, ки аз ин 74 ҳазор доимӣ мебошад.
Тавре зикр гардид, пешравиҳо дар самти рушди сайёҳӣ, тарғибу ташвиқ ва ривоҷ додани ҳунарҳои мардумӣ ба назар мерасад. Аз ҷумла гуфта шуд, ки дар соли 2024 1,4 млн. сайёҳ ба Тоҷикистон ташриф овардаанд.
Таъкид гардид, ки дар ин давра дар самти баргузории чорабиниҳои фарҳангиву оммавӣ ва маърифатӣ фаъолияти сохторҳои давлатӣ тақвият дода шуд.
Бахусус баргузории барномаи фарҳангӣ бахшида ба бузургдошти Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ дар қароргоҳи ЮНЕСКО, инчунин ба Феҳристи мероси ғайримоддии башарият ворид гардидани “Ҷашни Меҳргон” ва “Санъати сохту навохтани рубоб” аз қабили руйдодҳои муҳим ба ҳисоб мераванд.
Дар идомаи маҷлиси васеи Ҳукумати кишвар ҳисоботи вазири молия Файзиддин Қаҳҳорзода, вазири рушди иқтисод ва савдо Завқӣ Завқизода, раиси Кумитаи андоз Нусратулло Давлатзода, сардори Хадамоти гумрук Хуршед Каримзода ва директори Агентии суғуртаи иҷтимоӣ ва нафақа Дилмурод Давлатзода шунида шуд.
Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба роҳбарони вазорату идораҳои самти иқтисод ва молия дар пайи ҳисоботашон доир ба дарёфти сарчашмаҳои нави даромад ба буҷети давлатӣ супоришҳои мушаххас доданд.
Хабарҳои дигар
-
БАРГУЗОРИИ ҶАЛАСАИ НАВБАТИИ НАЗОРАТИИ НАЗДИ ВАЗИРИ МАОРИФ ВА ИЛМ 23 июни соли ҷорӣ дар Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷаласаи навбатии назоратии назди вазири маориф ва илм таҳти раёсати муовини якуми вазир Ҳомид Ҳошимзода баргузор гардид. Дар ҷаласа муовини вазир, роҳбарони сохторҳои дастгоҳи марказии вазорат, муассисаҳои тобеъ ва масъулини соҳаи маорифи шаҳру ноҳияҳо ба таври ҳузурӣ ва маҷозӣ иштирок намуданд. Мутобиқи рӯзномаи ҷаласа масъалаи вазъи иҷрои қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар хусуси тадбирҳои иҷрои Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи Буҷети давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои соли 2026» мавриди баррасӣ қарор гирифт. Доир ба масъалаи мазкур сардори раёсати иқтисод ва банақшагирӣ дар соҳаи маориф ва илм А. Хоҷазода гузориш пешниҳод намуда, аз рафти татбиқи маблағгузории меъёрии сарикасӣ дар муассисаҳои таълимӣ, иҷрои нишондиҳандаҳои буҷетӣ ва натиҷаҳои омӯзиши фаъолияти як қатор раёсату шуъбаҳои маорифи шаҳру ноҳияҳо маълумот дод. Зикр гардид, ки бо вуҷуди тадбирҳои андешидашуда дар фаъолияти баъзе мақомоти идоракунии соҳаи маориф ва муассисаҳои таълимӣ камбудиҳо, аз ҷумла риоя нагардидани талаботи маблағгузории меъёрии сарикасӣ, сатҳи нокифояи банақшагирии молиявӣ, суст будани назорати дохилӣ ва таъхир дар иҷрои дастуру супоришҳои вазорат ба назар мерасад. Ҳамзамон, дар ҷараёни ҷаласа аз ҷониби корманди раёсати иқтисод ва банақшагирӣ дар соҳаи маориф ва илм Ш. Дӯстмурод рӯнамо оид ба механизми нави маблағгузории меъёрии сарикасии муассисаҳои таҳсилоти умумӣ пешниҳод гардид. Таъкид шуд, ки татбиқи механизми нав ба беҳтар гардидани низоми маблағгузорӣ, истифодаи самараноки маблағҳои буҷетӣ ва дастгирии муассисаҳои таълимии шаҳру ноҳияҳои дурдаст мусоидат хоҳад кард. Дар рафти муҳокимаҳо масъалаҳои марбут ба тақвияти ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти маориф ва молия, баланд бардоштани масъулияти роҳбарону муҳосибони муассисаҳои таълимӣ, риояи талаботи қонунгузории буҷетӣ ва таъмини истифодаи мақсадноки маблағҳои давлатӣ баррасӣ шуданд. Дар қисмати ҷамъбастии ҷаласа муовини якуми вазири маориф ва илм ба масъулини сохторҳои дахлдор ҷиҳати пурзӯр намудани назорат аз болои иҷрои қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, таъмини пардохти саривақтии музди меҳнат ва рухсатипулии кормандон, риояи талаботи маблағгузории меъёрии сарикасӣ, баланд бардоштани сатҳи интизоми молиявӣ ва истифодаи самараноку шаффофи маблағҳои буҷетӣ дастуру супоришҳои мушаххас дод. Таъкид гардид, ки роҳбарони сарраёсат, раёсат ва шуъбаҳои маорифи шаҳру ноҳияҳо вазифадоранд иҷрои санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, дастуру супоришҳои вазорат ва талаботи қонунгузории буҷетиро зери назорати қатъӣ қарор дода, барои бартараф намудани камбудиҳои ҷойдошта ва баланд бардоштани самаранокии фаъолияти молиявии муассисаҳои таълимӣ тадбирҳои зарурӣ андешанд. Маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон
18
23.06.2026 -
ЭМОМАЛӢ РАҲМОН – ПЕШВОИ ВАҲДАТОФАР! Ба қадри неъмати бебаҳо – Ваҳдати миллӣ бирасем Бо шукргузорӣ аз фазои сулҳу субот, ҳамдилию ҳамраъйӣ 29 сол мешавад, ки мардуми сарбаланди тоҷик Рӯзи Ваҳдати миллиро зери сиёсати сулҳпарварона, хирадмандона ва дурандешонаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо рӯҳи болида истиқбол мегиранд. Бо чунин матлаб оғоз гардидааст мақолаи ректори Донишгоҳи технологии Тоҷикистон, профессор Зоир Раҳмонзода, ки дар арафаи Рӯзи Ваҳдати миллӣ ба унвони АМИТ «Ховар» ирсол гардидааст. Дар идомаи мақола мавсуф чунин ибрози андеша намудааст: — Ҳар гоҳе, ки аз истиқрори сулҳ дар давлати тозаистиқлоли тоҷикон сухан мекунем, Иҷлосияи 16-уми Шурои Олӣ, ки моҳи ноябри соли 1992 баргузор гардид, ба ёд меояд. Дар ин иҷлосияи тақдирсоз ба зиммаи муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки он замон 40 сол доштанд, дар лаҳзаҳои басо мушкил ва сарнавиштсоз сарварии ҷумҳурӣ вогузор карда шуд. Аз аввалин корҳоеро, ки ин сарвари ҷавон анҷом доданд, парчамро ба чашмони худ молида, савганд ёд карданд, ки «Ман ба Шумо сулҳ меорам!». Мардуми Тоҷикистон аз ин паёми меҳрбори муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон истиқбол карданд, онро пазируфтанд ва барои орому осуда сохтани марзу буми аҷдодӣ ҷонибдори сиёсати роҳбари ҷавони давлат гардиданд. Солҳои ниҳоят вазнин ва мушкилро мардуми Тоҷикистон зери роҳбарии Сарвари оқилу дурандеши хеш паси сар намуданд. Дар ин давра, дар натиҷаи нооромиҳои мамлакат нишондиҳандаи асосии макроиқтисодии кишвар, маҷмуи маҳсулоти дохилӣ зиёда аз 3 маротиба коҳиш ёфта буд, ки чунин ҳодиса дар иқтисодиёти ягон кишвари ҷаҳон ба чашм нарасидааст ва аз ҷониби мутахассисон-иқтисоддонҳои хориҷӣ бесобиқа арзёбӣ карда шудааст. Пас аз он ки вазъи сиёсию иҷтимоии кишвар тавассути каҳрамонию ҷонфидоиҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар ҷумҳурӣ то андозае ба эътидол омад, рушди иқтисодию иҷтимоии мамлакат вусъати тозае пайдо кард. Баракати сулҳу ваҳдати миллӣ имкони воқеии рушдро дар ҳамаи арсаҳои ҳаёти иҷтимоиву сиёсӣ фароҳам овард. Дар фосилаи 29 соли ваҳдату оромӣ миллати тоҷик аз пайи шукуфоӣ зина ба зина дар тамоми соҳаҳои ҳаёти иҷтимоӣ ва иқтисодиву сиёсӣ пешрафт мекунад. Акнун пойтахти тоҷикон – шаҳри Душанбе ҳамоишҳои байналмилалиро мизбонӣ менамояд. Дар 29 соли сулҳу оромӣ иқтисодиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон 8 маротиба рушд кардааст. Дар замони муосир ба ягон кишвари дунё мушарраф нагардидааст, ки дар як муддати кўтоҳ бо чунин суръати баланд рушди иқтисодиёташро таъмин карда бошад. Ҷоннисориҳои шабонарӯзии Қаҳрамони миллати тоҷик муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон буд, ки чор ҳадафи мушаххаси стратегии Ҳукумати кишвар оқилонаю хирадмандона ва дар сатҳи баланди касбӣ муайян гардид. Ба рушду инкишофи ҳамаи соҳаҳои хоҷагии халқ заминаи муносиб муҳайё гардида, бо амалӣ намудани чор ҳадаф, марҳила ба марҳила Тоҷикистон ба яке аз давлатҳои рӯ ба тарақӣ мубадал гардид. Ҳадафи якуми стратегӣ — дастрасӣ ба истиқлоли энергетикӣ ва ноил шудан ба кишвари содиркунандаи барқ мебошад. Истиқлолияти энергетикӣ ҳамчун рукни асосии мустақилияти иқтисодӣ аз оғози асри XXI дар маркази таваҷҷуҳи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор гирифт. То имзои истиқрори сулҳ, зиёда аз 70%-и иқтидори энергетикии ҷумҳурӣ фалаҷ гардида буд. Дар ин замина, аз соли 2008 идомаи корҳо дар сохтмони Неругоҳи барқи обии «Роғун» бо ташаббуси Пешвои миллат ва дастгирии миллати тоҷик аз нав оғоз гардид. Ин лоиҳаи бузурги миллӣ бо иқдоми мустақилонаи Тоҷикистон, бо вуҷуди мухолифатҳои минтақавӣ ва байналмилалӣ, бо сармоягузории дохилӣ ва дастгириву саҳмгузории мардуми кишвар шурӯъ шуд. Баъд аз ба истифода додани аввалин агрегати НБО-и «Роғун» соли 2018, иқтидори тавлиди барқ марҳила ба марҳила афзуда, шароити интиқоли барқ ба тамоми манотиқи кишвар беҳтар гардид. Татбиқи ин лоиҳа, Тоҷикистонро ба яке аз содиркунандагони неруи барқ дар Осиёи Марказӣ табдил медиҳад, аз ҷумла лоиҳаи CASA-1000 бо ин мақсад амалӣ мешавад. Расидан ба истиқлолияти энергетикӣ яке аз ҳадафҳои олии Ҳукумати мамлакат ба шумор рафта, дар замони соҳибистиқлолии кишвар ҷиҳати ҳалли мушкилоти соҳаи энергетика ва рушди он 34 лоиҳаи давлатии сармоягузорӣ ба маблағи беш аз 57 миллиард сомонӣ амалӣ карда шудааст. Дар ин давра, зиёда аз 2000 мегаватт иқтидорҳои нав ба кор андохта, ҳаҷми истеҳсоли нерӯи барқ аз 17 миллиард киловатт – соати соли 1991 ба 22 миллиард киловатт – соат дар соли 2024 афзоиш дода шуд. Умуман, дар замони соҳибистиқлолӣ аз ҷониби Ҳукумати мамлакат барои навсозӣ, яъне таъмиру таҷдиди низоми энергетикии кишвар 85,7 миллиард сомонӣ равона карда шудааст. Ин иқдом ва ташаббуси Сарвари давлат новобаста аз мушкилотҳои номбаршуда аз ҷониби сокинону шаҳрвандон ва мардуми кишвар ҳамовозии хеле хуб пайдо кард. Имрӯз мардуми кишвар шоҳиди давра ба давра ва сол то сол ба марҳилаҳои сифатан нави таъмини энергетикӣ ва зиндагии шоиста расидан мебошад. Ҳадафи дуюми стратегӣ — раҳоӣ аз бумбасти коммуникатсионӣ ва табдил додани ҷумҳурӣ ҳамчун кишвари транзитӣ дар минтақа буд. Ба ҳамагон маълум аст, ки то ибтидои солҳои 2000 бисёре аз минтақаҳои Тоҷикистон бо марказҳо иртиботи заминии доимӣ надоштанд.Махсусан, ноҳияҳои дурдасти кӯҳӣ, аз ҷумла Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (ВМКБ) ва минтақаҳои марказию ҷанубӣ аз ҳам ҷудо буданд. Барои аз байн бурдани ин мушкилот, Ҳукумати кишвар як барномаи густардаи роҳсозӣ ва нақбсозиро роҳандозӣ кард. Аз ҷумла, бо ҷалби сармоягузориҳои хориҷӣ ва маблағҳои дохилӣ: нақбҳои «Истиқлол» (Анзоб), «Шаҳристон», «Хатлон», «Чормағзак», ки минтақаҳои ҷудошударо пайваст намуданд; Шоҳроҳҳои байналмилалии Душанбе–Чанак ва Душанбе–Қулма, ки Тоҷикистонро бо Чин, Қирғизистон ва Русия мепайванданд; Фурудгоҳҳои муосири байналмилалӣ дар Душанбе, Хуҷанд ва Кӯлоб бунёд гардиданд. Солҳои охир соҳаи роҳу нақлиёт низ бомаром рушд намуда, дар натиҷа мо ба яке аз ҳадафҳои стратегии худ – раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ ноил гардида истодаем. Бо ин мақсад, дар даврони соҳибистиқлолӣ дар кишвар 58 лоиҳаи сармоягузории давлатӣ дар самти сохтмону таҷдиди роҳҳои мошингард ва роҳи оҳан, бунёди инфрасохтори онҳо ва таҳким бахшидани иқтидори техникии соҳа ба маблағи 26,6 миллиард сомонӣ амалӣ гардида, ҳоло корҳо дар ин самт бомаром идома доранд. Дар ояндаи наздик роҳҳои Тоҷикистон ба сифати долони транзитӣ ва иқтисодии Чин – Тоҷикистон – Афғонистон ва Чин – Тоҷикистон – Узбекистон – Туркманистон – Эрон – Туркия – Аврупо, инчунин, Тоҷикистон – Чин – Покистон истифода хоҳанд шуд. Ҳукумати мамлакат тасмим гирифтааст, ки дар ояндаи наздик барои ташаккули долонҳои иқтисодӣ як қатор лоиҳаҳои афзалиятноки бунёду таҷдиди роҳҳои мошингарди дорои аҳаммияти байналмилалӣ ва ҷумҳуриявиро лоиҳакашӣ ва барои ҷалби сармоя пешниҳод намояд. Роҳҳои Рӯшон то деҳаи Варшези ноҳияи Шуғнон (235 километр), аз Варшез то гузаргоҳи Кулма – Қарасу (300 километр), Бохтар – Ҷалолиддини Балхӣ – Қубодиён – Шаҳритус – Айвоҷ – сарҳади Ҷумҳурии Ӯзбекистон (170 километр), Хуҷанд – Конибодом (57 километр), Хуҷанд – Ашт (122 километр) ва Балҷувон – Сари Хосор (58 километр) аз ҷумлаи ҳамин лоиҳаҳо мебошанд. Имрӯзҳо дар соҳаи нақлиёт 17 лоиҳаи давлатии сармоягузорӣ ба маблағи беш аз 13 миллиард сомонӣ амалӣ шуда истодааст. Ҳоло лоиҳаҳои сохтмону таҷдиди роҳҳои мошингарди Роғун – Обигарм – Нуробод ба маблағи 3,3 миллиард сомонӣ ва бунёди пули калонтарин дар мамлакат бо дарозии 920 метр ба маблағи 625 миллион сомонӣ дар водии Рашт амалӣ шуда истодаанд. Инчунин, татбиқи лоиҳаҳои бунёди роҳҳои Бекобод – Деҳмой, Деҳмой – Бобоҷон Ғафуров, Бобоҷон Ғафуров – Хистеварз ва Конибодом – Кучкак (52 километр) 635 миллион сомонӣ дар вилояти Суғд, Бохтар – Левакант – Лолазор – Данғара (69 километр) 672 миллион сомонӣ, Ҳулбук – Темурмалик – Кангурт (59 километр) 740 миллион сомонӣ дар вилояти Хатлон идома дорад. Ҳамзамон бо ин, дар ВМКБ таҷдиду барқарорсозии роҳи мошингарди Қалъаихумб – Ванҷ – сарҳади ноҳияи Рӯшон (93 километр) бо сохтмони ду нақб бо дарозии 5,2 километр ба маблағи 2,2 миллиард сомонӣ, сохтмони ду пул бо дарозии 283 метр аз болои дарёҳои Ғунд ва Шорфдара, 4,5 километр роҳ ва долонҳои зидди тарма (550 метр) ба маблағи 342 миллион сомонӣ идома дорад. Бунёди роҳҳои Гулистон – Кӯлоб (35 километр) 745 миллион сомонӣ, Данғара – Гулистон (49 километр) 1 миллиарду 314 миллион сомонӣ, Гулистон – Фархор – Панҷ – Дӯстӣ (137 километр – марҳалаи якум) 449 миллион сомонӣ ва марҳалаҳои боқимонда ба маблағи 1,1 миллиард сомонӣ дар давраи иҷро ва қисме дар марҳилаи оғозшавӣ қарор дорад. Дар 7 соли охир аз ҳисоби ҳамаи манбаъҳои маблағгузорӣ дар пойтахти мамлакат 82 километр роҳҳо ба маблағи 2 миллиарду 235 миллион сомонӣ навсозӣ карда шуданд. Дар се соли оянда дар шаҳри Душанбе 40 километр роҳҳои мошингард бо 7 эстакада бо арзиши умумии зиёда аз 3 миллиард сомонӣ сохта, ба истифода дода мешаванд. Танҳо дар соли 2023 дар пойтахти мамлакат 16 километр роҳҳои мошингард бо арзиши 700 миллион сомонӣ бунёд ва ба истифода дода шуданд. Бояд гуфт, ки солҳои охир сохтмон ва ба истифода додани роҳҳои маҳаллӣ вусъати тоза гирифта, танҳо дар соли 2023 аз ҳисоби ҳамаи сарчашмаҳои маблағгузорӣ, хусусан, бо саҳми соҳибкорону шахсони саховатпеша ба маблағи зиёда аз 300 миллион сомонӣ қариб 1000 километр роҳҳои маҳаллӣ таҷдид гардида, бунёду навсозии 41 пул ба анҷом расидааст. Тасмим гирифта шудааст, ки бо амалисозии ҳадафҳои муайянкарда дар панҷ – шаш соли оянда бояд ҳамаи роҳҳои байналмилалӣ ва ҷумҳуриявии мамлакатро ба меъёрҳои сатҳи ҷаҳонӣ мутобиқ гарданд. Яъне бунёди роҳҳои муосир дар ояндаи наздик ба мо имкон медиҳад, ки ба ҳадафи стратегиамон – ба кишвари транзитӣ табдил додани Тоҷикистон ноил шуда, рушди устувори иқтисодӣ ва боз ҳам беҳтар гардидани шароити зиндагии халқамонро таъмин намоем. Ҳадафи сеюми стратегӣ — таъмини амнияти озуқаворӣ ва дастрасии аҳолӣ ба ғизои солим ба ҳисоб меравад. Дар ин самт вобаста ба ин ҳадаф, маротибаи аввал дар таърихи давлати соҳибихтиёрамон ислоҳоти куллӣ дар соҳаи кишоварзӣ ҷиҳати истифодаи самараноки обу замин ва ҳифзи амнияти озуқавории мамлакат гузаронида шуд. Истифодаи замин ба соҳиби аслии он – деҳқон вогузор гардид, ки яке аз дастовардҳои муҳимтарини даврони соҳибистиқлолӣ ва баракати истиқрори сулҳ ба ҳисоб меравад. Баъди ҷанги шаҳрвандӣ соҳаи кишоварзии Тоҷикистон дар ҳолати шадиди рукуд қарор дошт. Ин соҳа ғановати табиии зиёд дорад, вале норасоии техника, захираҳои молиявӣ ва омодагии кадрӣ амнияти озуқавориро зери хатар қарор дода буданд. Аз соли 2008 ба ин сӯ, амнияти озуқаворӣ ба унвони ҳадафи стратегӣ эълон гардида, дар сатҳи қонунгузорӣ ва барномарезии давлатӣ татбиқ гардид. Бо амалишавиии барномаи «Рушди деҳот, соҳаи кишоварзӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ», ба як қатор дастовардҳо ноил гардидем, аз ҷумла: афзоиши ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ дар давоми солҳои 2010–2020 зиёда аз 2 баробар; бунёди корхонаҳои коркарди маҳсулоти хӯрокворӣ; Ташвиқи соҳибкории деҳот ва таъмини бозорҳо бо маҳсулоти ватанӣ, ки ҳамаи ин боиси таҳким ёфтани амнияти озуқаворӣ гардиданд. Ҳанӯз дар оғози солҳои истиқлоли давлатӣ, яъне дар солҳои бисёр вазнини 1992–1998 Ҳукумати мамлакат бо мақсади таъмин намудани аҳолӣ бо маҳсулоти озуқа ва пешгирӣ кардани гуруснагӣ 75 ҳазор гектар заминро ҳамчун заминҳои президентӣ тақсим намуд. Дар натиҷаи тадбирҳои аз ҷониби Ҳукумати мамлакат амалигардида ва заҳмати софдилонаи кишоварзон сатҳи таъминнокии аҳолӣ бо маҳсулоти асосии ғизоӣ афзоиш ёфта, соли 2023 истеҳсоли ғалладонагиҳо назар ба соли 1991-ум 6 баробар, аз ҷумла гандум 5,6 ва шолӣ 6,7 баробар, картошка 10,8 баробар, сабзавот 9, полезӣ 17,5, меваҷот 10 ва ангур 2 баробар афзоиш ёфтааст. Дар ин давра саршумори чорвои калони шохдор 2 баробар (ҳоло шумораи он ба 2,6 миллион сар расидааст), чорвои майда 2 баробар (6,6 миллион сар) ва паранда 1,9 баробар (12,2 миллион сар) зиёд шудааст. Воридоти гӯшт аз хориҷи кишвар сол ба сол кам гардида, аз 10,7 ҳазор тонна дар соли 2014 ба 144 тонна дар соли 2023 коҳиш ёфтааст. Воридоти шир ниҳоят кам ба қайд гирифта шудааст. Яъне ҳоло талаботи аҳолии мамлакат бо гӯшту шир пурра аз ҳисоби истеҳсолоти ватанӣ таъмин шуда истодааст. Бояд тазаккур дод, ки дар замони шуравӣ ҳар сол ба ҷумҳурӣ 160 ҳазор тонна гӯшт ва 170 ҳазор тонна картошка ворид мегардид. Соли 2023 таъминот бо маҳсулоти асосии озуқавории истеҳсоли ватанӣ дар кишвар ба 85 фоиз расонида шуд, ки ин нишондиҳанда нисбат ба соли 1991-ум 2,5 баробар зиёд мебошад. Истеҳсоли картошка (122 фоизи талабот), сабзавот (174 фоиз), пиёз (527 фоиз), сабзӣ (360 фоиз), полезӣ (312 фоиз), гӯшту шир (100 – фоизӣ) барзиёд аз меъёри истеъмолӣ таъмин гардидааст. Яъне имрӯз кишвари мо бо ин намудҳои маҳсулоти озуқаворӣ аз ҳисоби истеҳсоли дохилӣ пурра таъмин мебошад. Солҳои охир дастгирӣ ва имтиёзҳои барои рушди соҳаи кишоварзӣ пешниҳодгардида натиҷаҳои мусбат дода истодаанд: дар ҳафт соли охир ҳаҷми умумии истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ 1,6 баробар зиёд гардидааст. Танҳо дар асоси татбиқи имтиёз дар соҳаи парандапарварӣ дар ин давра шумораи корхонаҳои парандапарварӣ 3,3 баробар ва ҳаҷми умумии истеҳсоли маҳсулоти соҳа 5 баробар афзоиш ёфтааст. Дар натиҷа дар замони истиқлолият маданияти истифодабарии замин куллан беҳтар гардида, аз як қитъаи замини обӣ гирифтани 2–3 ҳосил ба ҳукми анъана даромад, ки барои бамаротиб зиёд шудани истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ мусоидат карда истодааст. Ҳадафи чоруми стратегӣ — саноатикунонии босуръати кишвар ва таъмини шуғли пурмаҳсул. Амалигардонии ҳадафи стратегии саноатикунонии босуръати кишвар имкон медиҳад, ки рушди устувори соҳаи саноат ҳамчун тавлидкунандаи арзиши баланди иловашуда таъмин гардида, дар ин раванд даҳҳо ҳазор ҷойи нави корӣ ташкил карда шавад. Аммо бо вуҷуди имтиёзу сабукиҳои зиёди пешниҳодгардида имконияту иқтидорҳои истифоданашуда барои боз ҳам тезонидани суръати саноатикунонӣ ҳанӯз зиёданд. Бинобар аҳаммияти бузурги соҳаи саноат дар рушди минбаъдаи мамлакат, ҳалли масъалаҳои иҷтимоиву иқтисодӣ ва таъмин намудани иҷрои ҳадафҳои стратегии миллӣ, аз ҷумла раванди саноатикунонии босуръати кишвар пешниҳод гардида буд, ки солҳои 2022–2026, яъне то ҷашни 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ «Солҳои рушди саноат» эълон карда шаванд. Дар ин давра бояд беш аз 500 ҳазор ҷойҳои нави корӣ таъсис ёфта, даромади пулии аҳолӣ беш аз 2 баробар зиёд гардад ва ҳиссаи табақаи миёнаи аҳолӣ ба 45 фоиз расонида, дар натиҷа сатҳи камбизоатӣ то 15 фоиз коҳиш дода шуд. Ҷиҳати амалисозии ин иқдом тайи ду соли охир дар кишвар беш аз 1200 коргоҳу корхонаи нави истеҳсолӣ бо 11 ҳазор ҷойи корӣ таъсис дода шудааст. Соли равон ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ нисбат ба соли 1992-юм 4,6 баробар афзоиш ёфта, ба зиёда аз 46 миллиард сомонӣ расонида шуд.Танҳо дар ҳафт соли охир ин нишондиҳанда 2,4 баробар зиёд гардидааст. Рушди устувор ва босуръати мамлакат, махсусан, амалӣ намудани стратегияҳо, барномаҳои дарозмуддат ва миёнамуҳлати кишвар тақозо менамояд, ки заминаҳои ҳуқуқии онҳо сари вақт ва босифат таъмин карда шаванд. Месазад, ки миллати тамаддунофари тоҷик ҷиҳати боз ҳам устувор намудани амнияти миллӣ, рушду нумуъ додани иқтисодиёту иҷтимоиёт ва таъмини сулҳу субот дар кишвари азизамон ҳама аз як гиребон сар бароварда, камари ҳиммат бандем, бо Пешвои муаззами миллат ифтихор кунем ва тамоми ташаббусу корҳояшро дастгирӣ намоем. Маҳз ин рӯйдоди муҳимми таърихӣ тавонист, ки тоҷиконро ба сулҳу ваҳдат оварад, барои устувор гардонидани пояҳои давлатдории миллӣ ва навини тоҷикон дар шароити ниҳоят мураккаби сиёсӣ ва ҷаҳонишавӣ замина фароҳам созад. Яке аз натиҷаҳои муҳими Ваҳдати миллӣ эҳёи ҳувияти миллӣ ва фарҳанги тоҷикон мебошад. Баргузории ҷашнҳои миллӣ, монанди Наврӯз, Сада, Меҳргон, Рӯзи забони давлатӣ, Рӯзи Парчам ва Рӯзи Истиқлол, нақши муҳиме дар таҳкими худшиносии миллӣ доранд. Ҳукумати кишвар бо дарки аҳамияти фарҳанг ва илм, бо ташкили барномаҳои фарҳангӣ ва илмӣ, тарбияи насли наврас дар рӯҳияи ватандӯстӣ ва ифтихори миллӣ кӯшиш менамояд, ки субот ва ваҳдатро барои наслҳои оянда ҳамчун як арзиши пойдор устувор созад. Ваҳдати миллӣ ҳамчун омили муттаҳидсози мардуми Тоҷикистон шароите фароҳам овард, ки истиқлолияти давлатӣ пойдор бошад, дар ҷумҳуриамон таҳкурсии ташаккули ҷомеаи шаҳрвандӣ гузошта шавад ва барои беҳтар гардидани сатҳи зиндагии мардум, ободии кишвар ва ояндаи неки давлати соҳибистиқлоламон заминаи мусоид муҳайё гардад. Таҷрибаи бадастовардаи сулҳи тоҷиконро имрӯз дар миқёси ҷаҳон ҳамчун таҷрибаи нодир дар ҷодаи сулҳофарӣ маънидод карда, пайваста мавриди омӯзишу таҳқиқ ва васфу ситоиш қарор медиҳанд, ки ҳар як фарди бедордилу соҳибватанро огоҳ мекунад, дар пойдору устувор нигоҳ доштани ин фазои орому осуда – Ваҳдати миллӣ бояд, ки камари ҳиммат бандад. Тибқи иттилои мавҷуда, то имрӯз Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистонро зиёда аз 190 кишвари олам шинохта, беш аз 170 кишвар бо Тоҷикистон муносибатҳои дипломатӣ, иқтисодӣ, тиҷоратӣ ва фарҳангӣ доранд. Намояндагиҳои дипломатии наздики 50 давлат дар Тоҷикистон фаъолият мекунанд. Тоҷикистон узви беш аз 55 созмони байналмилаливу минтақавӣ ба ҳисоб меравад. Ҳамаи мо, шаҳрвандони кишвар бояд ҷиҳати пойдории сулҳу субот аз як гиребон сар бароварда, барои тарғиби ваҳдати миллӣ, тақвияти маърифати сиёсӣ, ҳифзи марзу бум ва таҳкими истиқлоли миллӣ корҳои таблиғотиро бештар ба роҳ монем. Бо амалӣ намудани корҳои фаҳмондадиҳӣ ва соатҳои хониши сиёсӣ аҳамияти ғояи ваҳдати миллиро ҳамчун омили муттаҳидкунандаи ҷомеа ба сокинону шаҳрвандонамон ба таври возеҳ фаҳмонем. Ҳар фарди бонангу номуси миллат бо бардоштани сабақи таърихӣ аз ҳодисоти гузаштаи халқамон шукронаи сулҳу суботи сарзамини аҷдодиямонро ба ҷо оварда, ба қадри ин неъмати бебаҳо – Ваҳдати миллӣ бирасад ва барои ободии Тоҷикистони азиз саҳми софдилонаву содиқонаи худро бигузорад.
19
23.06.2026 -
ВАҲДАТИ МИЛЛӢ – КАФИЛИ СУЛҲУ СУБОТ ВА ПЕШРАФТИ КИШВАР Созишномаи сулҳ барои сарзамини аҷдодии мо суботу оромии воқеиро таъмин кард, ваҳдати миллиро ба вуҷуд овард ва зиндагиеро фароҳам сохт, ки онро ҳар фарди покдилу некхоҳи мамлакат дер боз интизор буд. Эмомалӣ Раҳмон Ваҳдати миллӣ аз бузургтарин дастовардҳои таърихии халқи тоҷик дар даврони соҳибистиқлолӣ ба шумор меравад. Маҳз бо шарофати Истиқлолияти давлатӣ ва сиёсати хирадмандонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон миллати тоҷик тавонист аз вартаи низоъҳои дохилӣ раҳо ёфта, роҳи сулҳу субот, рушди устувор ва давлатсозии муосирро пеш гирад. Таърихи навини Тоҷикистон собит месозад, ки мардуми тоҷик яке аз вазнинтарин ва ҳассостарин давраҳои ҳаёти сиёсиву иҷтимоии худро паси сар намудааст. Ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ ба иқтисодиёти кишвар, сохтори давлатдорӣ ва зиндагии мардум зарари ҷиддӣ расонида, ҳазорҳо оиларо аз ҳам ҷудо кард, ҳазорон шаҳрванд қурбони низоъҳо шуданд ва садҳо ҳазор нафар тарки хонаю кошонаи худ намуданд. Ин саҳифаи талхи таърих ҳамчун сабақи бузург барои наслҳои имрӯзу фардо боқӣ мондааст. Дар чунин шароити ҳассос ва тақдирсоз 27 июни соли 1997 ҳамчун рӯзи сарнавиштсоз дар таърихи давлатдории навини тоҷикон ворид гардид. Дар ҳамин рӯз Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ ба имзо расид, ки ба ҷанги шаҳрвандӣ хотима бахшида, барои эҳёи давлатдорӣ, таҳкими истиқлолият ва рушди минбаъдаи мамлакат заминаи воқеӣ фароҳам овард. Ин дастоварди бузурги таърихӣ пеш аз ҳама бо номи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайванди ногусастанӣ дорад. Бо иродаи қавӣ, хиради сиёсӣ ва талошҳои пайгиронаи Пешвои миллат сулҳу оромӣ дар кишвар барқарор гардида, миллати тоҷик дубора ба ҳам омад ва роҳи созандагиро интихоб намуд. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз суханрониҳои худ таъкид намуданд: «Маҳз ба шарофати ин рӯйдоди таърихӣ мо тавонистем, ки аркони давлатдорӣ ва шохаҳои фалаҷшудаи ҳокимиятро дар минтақа барқарор гардонида, пояҳои Истиқлолияти давлатии Тоҷикистонро қавӣ намоем. Муҳимтар аз ҳама ин аст, ки дар Ватани азизамон ваҳдати миллӣ, сулҳи пойдор, суботи сиёсиву иҷтимоӣ ва фазои озоди бунёдкориву созандагӣ фароҳам оварда шуд». Имрӯз натиҷаҳои Ваҳдати миллӣ дар тамоми самтҳои ҳаёти ҷомеа баръало мушоҳида мешаванд. Тоҷикистон ба кишвари сулҳпарвару обод табдил ёфта, дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун давлати соҳибихтиёр, ташаббускор ва пешрафта эътироф гардидааст. Бунёди роҳҳо, нақбҳо, неругоҳҳо, муассисаҳои таълимӣ, иншооти тандурустӣ ва дигар тарҳҳои муҳимми иҷтимоӣ самараи мустақими сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ мебошанд. Дар шароити пуртазоди ҷаҳони муосир, ки минтақаҳои гуногуни олам бо низоъҳо, таҳдидҳои амниятӣ ва буҳронҳои сиёсӣ рӯ ба рӯ ҳастанд, ҳифзи сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ барои ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон вазифаи муқаддас маҳсуб меёбад. Хусусан ҷавонон ва наврасон бояд аз таърихи давлату миллат, аз сабақҳои талхи ҷанги шаҳрвандӣ огоҳ бошанд ва қадри сулҳу оромӣ, ваҳдату ҳамдигарфаҳмиро донанд. Вазифаи ҳар як омӯзгор, падару модар ва зиёии ҷомеа аз он иборат аст, ки дар руҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва эҳтиром ба арзишҳои давлатдорӣ насли наврасро тарбия намояд. Зеро маҳз ҷавонони имрӯз соҳибони фардои кишвар мебошанд ва ояндаи Тоҷикистон аз дониш, маърифат, масъулиятшиносӣ ва ҳисси баланди ватандӯстии онҳо вобастагӣ дорад. Мо, аҳли маориф, вазифадорем, ки арзишҳои сулҳу ваҳдатро ба шогирдон омӯзонем, онҳоро ба дӯст доштани Ватан, эҳтироми муқаддасоти миллӣ ва ҳифзи манфиатҳои давлат ҳидоят намоем. Зеро ваҳдати миллӣ омили муҳимми пешрафти имрӯз ва кафолати рушди фардои Тоҷикистон мебошад. Бигзор сулҳу субот, дӯстиву ҳамдигарфаҳмӣ ва ваҳдати миллӣ ҳамеша дар Тоҷикистони азизи мо пойдор бошад ва кишвари маҳбубамон рӯз то рӯз ободу пешрафта гардад. Сабоҳат ДИЁРЗОДА, мудири Муассисаи таълимии томактабии №149-и ноҳияи Исмоили Сомонии шаҳри Душанбе
21
23.06.2026
