25.08.2026
24 августи соли 2026 дар Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти раёсати муовини якуми вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Ҳомид Ҳошимзода ҷаласаи навбатии Шурои миллии таҳсилот баргузор гардид.
Дар ҷаласа сардорони раёсату шуъбаҳои дахлдори дастгоҳи марказӣ ва муассисаҳои тобеи вазорат, муаллифони дастурҳои методӣ, барномаҳои таълимӣ ва китобҳои дарсӣ, аъзои Шурои миллии таҳсилот ва дигар намояндагони соҳа иштирок намуданд.
Ҷаласаро муовини якуми вазири маориф ва илм оғоз намуда, аз дастуру ҳидоятҳои Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон вобаста ба рушди соҳаи маориф, баланд бардоштани сифати таълиму тарбия ва таъмини муассисаҳои таълимӣ бо маводи таълимии босифат ёдовар шуд. Зикр гардид, ки таҳия, таълиф ва нашри маводи таълимӣ бояд бо дарназардошти талаботи замони муосир, дастовардҳои илму технология, меъёрҳои забони адабӣ ва хусусиятҳои синнусолии хонандагону донишҷӯён ба роҳ монда шуда, ҳар як китоби таълимӣ аз лиҳози мазмуну муҳтаво ва сифати илмию методӣ ҷавобгӯ бошад.
Дар ҷаласа масъалаҳои пешниҳоди адабиёти таълимӣ барои баррасӣ ва тасдиқ, мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Вобаста ба масъалаҳои рӯзнома директори Маркази таҳия, нашр ва муомилоти китобҳои дарсӣ, илмию методӣ У. Ҳасанзода маъруза намуд.
Зимни баррасии масъалаи якум иттилоъ дода шуд, ки ба ҷаласаи Шурои миллии таҳсилот 15 номгӯй дастхати адабиёти таълимӣ пешниҳод гардидааст. Дар миёни онҳо дастурҳои методӣ, барномаҳои таълимӣ ва китобҳои дарсӣ барои донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ аз самтҳои таърих, иқтисод, молия, ҳуқуқ, психология, андозбандӣ, фаъолияти бонкӣ ва дигар ихтисосҳо мавҷуд мебошанд.
Қайд гардид, ки маводи пешниҳодшуда қаблан дар шуроҳои илмӣ, илмӣ-методӣ ва шуроҳои олимони муассисаҳои дахлдори таҳсилоти олии касбӣ мавриди баррасӣ қарор гирифта, доир ба онҳо тақризу хулосаҳои мутахассисону коршиносони соҳа пешниҳод гардидааст.
Ҳамзамон, зимни баррасии масъалаи дуюми рӯзнома вобаста ба мазмуну мундариҷаи китобҳои насли нав, мутобиқати онҳо ба талаботи замони муосир ва истифодаи имкониятҳои технологӣ дар таҳияи адабиёти таълимӣ мубодилаи афкор сурат гирифт. Таваҷҷуҳи аъзои шуро ба зарурати баланд бардоштани сатҳи илмию методии маводи таълимӣ, мутобиқ намудани муҳтаво ба талаботи барномаҳои таълимӣ, таҳкими ҷанбаҳои амалии мавзуъҳо ва пешниҳоди маводи таълимӣ бо шаклу усулҳои замонавӣ равона гардид.
Дар рафти ҷаласа аъзои шуро доир ба маводи пешниҳодшуда фикру мулоҳизаҳои худро баён намуда, масъалаҳои вобаста ба сохтор, мазмун, забон, ҷанбаи методӣ ва мутобиқати онҳо ба талаботи низоми муосири таҳсилотро мавриди муҳокима қарор доданд.
Дар фарҷом муовини якуми вазири маориф ва илм таъкид намуд, ки таҳия ва пешниҳоди адабиёти таълимии босифат, аз ҷиҳати илмию методӣ мукаммал ва ҷавобгӯ ба талаботи муосир яке аз омилҳои муҳимми баланд бардоштани сифати таҳсилот ба ҳисоб меравад.
Маркази матбуоти
Вазорати маориф ва илми
Ҷумҳурии Тоҷикистон
Хабарҳои дигар
-
ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТӢ - ЗАМИНА БАРОИ СОХТАНИ ФАРДОИ ДУРАХШОН (Андешаҳо дар ҳошияи 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон) 35 сол дар миқёси таърих фосилаи тӯлонӣ нест. Аммо барои миллате, ки дар оғози давлати навини худ бо имтиҳонҳои басо сангин рӯ ба рӯ гардид, ин муддат метавонад баробари як давраи мукаммали таърихӣ бошад. Тоҷикистон дар ин солҳо рамзҳои давлатдорӣ, сохтори идоракунӣ ва ҷойгоҳи байналмилалии худро устувор намуда, муҳимтар аз ҳама, тадриҷан ба худ эътимод пайдо кард. Истиқлолро баъзан бо сана, санад ё маросим маҳдуд месозанд. Вале моҳияти он фаротар аз ин аст. Истиқлол қобилияти давлат барои қабули қарори мустақил, ҳифзи манфиати миллӣ ва посух гуфтан ба интихоби худ мебошад. Дар сатҳи ҷомеа бошад, он ба маънои озодии масъулона аст, ҳар шаҳрванд бояд дарк намояд, ки бақои давлат танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ нест. Давлат ҳар рӯз дар кори содиқонаи омӯзгор, дар меҳнати деҳқон, дар ҷустуҷӯи олим, дар адолати ҳуқуқшинос, дар виҷдони табиб ва дар рафтори ҷавонон аз нав бунёд мешавад. Мо истиқлолро дар шароити омода ва ором ба даст наовардем. Солҳои нахуст ба ҷомеаи мо нишон доданд, ки доштани давлат ҳанӯз маънои устувор будани давлатро надорад. Барои пойдории он иродаи сиёсӣ, ваҳдат, низоми ҳуқуқӣ, хотираи таърихӣ ва фарҳанги ҳамзистӣ зарур аст. Ба даст омадани сулҳу суботи ҷомеа дар чунин марҳала на танҳо анҷоми низоъ, балки оғози тафаккури нави давлатсозӣ буд. Сулҳ ба Тоҷикистон вақт дод, ваҳдат неру дод ва Истиқлол самти ҳаракатро муайян намуд. Дар ин раванди мураккаби таърихӣ нақши Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аҳаммияти сарнавиштсоз дорад. Дар замоне, ки хатари парокандашавии давлат воқеӣ буд, Пешвои миллат барқарории сулҳ, ҳифзи ягонагии миллӣ ва бунёди ниҳодҳои давлатиро ба меҳвари сиёсати давлатӣ табдил доданд. 35 соли Истиқлолро метавон аз ба се марҳила - наҷоти давлат, таҳкими давлат ва рушди давлат ҷудо намуд. Дар марҳилаи аввал масъалаи асосӣ нигоҳ доштани тамомияти кишвар ва барқарории сулҳ буд. Дар марҳилаи дуюм ниҳодҳои давлатӣ, заминаҳои ҳуқуқӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ устувор гардиданд. Имрӯз мо ба марҳилае расидаем, ки сатҳи дониш, тафаккури созанда ва қобилияти рақобатпазирӣ сармояи асосии давлат ба ҳисоб меравад. Барои мо ҳамчун корманди соҳаи маориф Истиқлоли давлатӣ пеш аз ҳама дар мактаб маъно пайдо мекунад. Агар кӯдак таърихи давлатдории худро надонад, забони модариашро бо эҳтиром истифода набарад, арзиши сулҳро эҳсос накунад ва қобилияти мустақилона андешидан надошта бошад, мафҳуми истиқлол барои ӯ танҳо як калима мемонад. Вазифаи мактаб аз ёд додани санаҳо бештар аст. Мактаб бояд тафаккури давлатӣ, масъулияти шаҳрвандӣ ва фарҳанги интихоби дурустро ташаккул диҳад ва омӯзонад. Дар илми педагогика тарбия натиҷаи суханони баланд набуда, он натиҷаи муҳит, намуна ва таҷрибаи ҳаррӯза мебошад. Аз ин рӯ, тарбияи ватандӯстӣ набояд ба баргузории чорабинии мавсимӣ маҳдуд гардад. Кӯдак вақте Ватанро дӯст медорад, ки дар мактаб адолатро мебинад, аз омӯзгор эҳтиром меомӯзад, дар китобхона ба таърихи худ наздик мешавад, дар озмоишгоҳ неруи донишро эҳсос мекунад ва дар ҷомеа қадри меҳнати ҳалолро дарк менамояд. Яъне, ватандӯстӣ бояд аз эҳсос ба салоҳият ва аз шиор ба рафтор табдил ёбад. Дар асри зеҳни сунъӣ, шабакаҳои иҷтимоӣ ва рақобати иттилоотӣ, соҳибихтиёрии давлат бе соҳибихтиёрии зеҳнии шаҳрвандон комил буда наметавонад. Аз ҳамин сабаб, саводи рақамӣ, тафаккури интиқодӣ, омӯзиши илмҳои дақиқ ва донистани забонҳо имрӯз масъалаи танҳо таълимӣ набуда, он масъалаи амнияти миллӣ низ ба ҳисоб меравад. Дар баробари ин, ҷаҳонишавӣ аз мо интихоб миёни навгароӣ ва ҳувияти миллиро талаб намекунад. Миллати дорои худшиносии устувор метавонад ҳамзамон замонавӣ ва миллӣ бошад. Забони тоҷикӣ, мероси адабӣ, фарҳанги шаҳрсозӣ, анъанаҳои таҳаммулпазирӣ ва хотираи давлатдории мо бояд на ашёи намоишӣ, балки манбаи тафаккури муосир гарданд. Ҳифзи фарҳанг маънои дар гузашта монданро надорад, маънои он бо решаи худ ба оянда рафтан аст. Истиқлоли давлатӣ инчунин ҳуқуқи интихоби модели рушди миллиро фароҳам овард. Роҳҳо, нақбҳо, неругоҳҳо, муассисаҳои таълимӣ, марказҳои тиббӣ ва корхонаҳои истеҳсолӣ танҳо объектҳои сохтмонӣ набуда, онҳо ҷуғрофияи имкониятҳоро тағйир медиҳанд. Ба мисли масофаро кӯтоҳ, дастрасиро васеъ ва эътимоди мардумро ба фардо қавӣ месозанд. Аммо иншооти аз ҳама муҳим инсон аст. Агар дар баробари бунёди роҳ тафаккури роҳсоз, дар баробари сохтмони мактаб сифати омӯзгор ва дар баробари технология фарҳанги истифодаи он рушд накунад, натиҷаи тараққиёт нопурра мемонад. Бо итминон метавон гуфт, ки марҳилаи нави рушди Тоҷикистон аз синфхона оғоз меёбад. Дар ҳамон ҷое, ки кӯдак саволи дуруст доданро меомӯзаду омӯзгор истеъдодро сари вақт мешиносад ва китоб ҷаҳонбиниро васеъ мекунад, илм бошад, ба таҷриба табдил меёбад. Ҳар мактабе, ки чунин муҳит месозад, дар асл як пораи истиқлоли кишварро ҳифз мекунад. 35 соли гузашта ба мо ҳақ медиҳад, ки аз роҳи тайкарда ифтихор намоем. Вале Истиқлоли давлатӣ пеш аз он ки мояи ифтихор бошад, масъулияти давомдор аст. Он ҳар рӯз аз мо дониш, садоқат, худшиносӣ, заҳмат ва интихоби дуруст талаб мекунад. Насли имрӯз вазифадор аст Тоҷикистони соҳибистиқлолро ба давлати донишбунёд, рақобатпазир ва аз ҷиҳати маънавӣ устувор табдил диҳад. Ҷамшед МАҶИДЗОДА, мудири шуъбаи маорифи ноҳияи И.Сомонӣ, номзади илмҳои педагогӣ
9
25.08.2026 -
Ифтитоҳи Театри миллии Тоҷикистон 24 август Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар пойтахти кишвар – шаҳри Душанбе бинои муҳташаму бошукӯҳи Театри миллиро мавриди истифода қарор доданд. Ифтитоҳи ин кохи бошукӯҳи фарҳангу ҳунар барои мардуми Тоҷикистон рӯйдоди хотирмони таърихӣ ба шумор меравад. Театри миллӣ бо ташаббуси бевоситаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бунёд гардида, ҳамчун туҳфаи арзишманду беназир ба мардуми Тоҷикистон ва аҳли фарҳангу ҳунар ба ифтихори 35-солагии Истиқлоли давлатӣ арзёбӣ гардид. Баъди ифтитоҳ Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ дар китоби меҳмонони олиқадр бо таманниёти нек нахустин соядаст гузоштанд. Театри миллии Тоҷикистон бо тарҳи нодир, меъмории муосир ва ороиши миллӣ дар маркази пойтахт қомат афрохта, ба яке аз бузургтарин ва зеботарин муассисаҳои театрии минтақа табдил ёфтааст. Андешаи меъморӣ ва ороиши ин кохи ҳунар бо пешниҳодҳои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайванди сарчашма гирифтааст. Театри миллӣ акнун танҳо як бинои наву муосир нест. Он қасри бузурги санъат, макони эҷод, саҳнаи орзуҳо ва рамзи эҳтиром ба фарҳанги оламшумули тоҷикони ориётабор мебошад. Бинои муҳташами Театри миллӣ дар яке аз мавзеъҳои зеботарин ва марказии шаҳри Душанбе, дар ҳамҷаворӣ бо Осорхонаи миллӣ ва боғи Парчами давлатӣ бунёд гардидааст. Ҷойгиршавии он дар ин гӯшаи марказии пойтахт симои меъморию фарҳангии Душанберо боз ҳам зиннат дода, ба пойтахти кишвар ҳусну таровати дигар бахшидааст. Аз ҳар гӯшаи бино шаҳомати меъморӣ, андешаи миллӣ ва завқи баланди ҳунари офарандагӣ эҳсос мешавад. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни шиносоӣ бо имкониятҳои бино ба роҳбарону мутахассисони масъул ва устоҳои гулдасти тоҷик барои дар муҳлати муайяншуда бо сифати баланд анҷом додани корҳои сохтмонӣ изҳори сипоси самимӣ намуданд. Дар тарҳу ороиши Театри миллӣ меъмории муосир бо унсурҳои нодири санъати тоҷикон ба ҳам омадааст. Нақшу нигор, ҷузъиёти ороишӣ, шаклу тарҳи толорҳо, ороиши дохилию берунӣ ва унсурҳои бадеӣ бо назардошти фарҳанги миллӣ ва талаботи меъмории муосир иҷро шудаанд. Ин ҷо метавон пайванди таъриху тамаддуни чандинҳазорсолаи миллати тоҷикро бо дастовардҳои меъморӣ ва технологияҳои замони муосир ба таври равшан мушоҳида кард. Барои бунёд ва таҷҳизонидани ин иншооти бузурги фарҳангӣ аз беҳтарин маводи сохтмонӣ ва ороишӣ, техникаву таҷҳизоти муосир истифода гардидааст. Аз паси ин шаҳомат имрӯз як роҳи тӯлонии заҳмат, меҳнат ва талош меистад. Сохтмони ин қасри бузурги фарҳангӣ 11 сол қабл оғоз ёфта буд. 17 марти соли 2015 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар вазъияти тантанавӣ хишти аввали Театри миллии Тоҷикистонро гузошта, ба корҳои сохтмонӣ оғоз бахшиданд. Аз ҳамон рӯз бунёдкорон, муҳандисон, меъморон, тарроҳон, мутахассисон ва устоҳои моҳир даст ба кор шуданд. Солҳо сипарӣ гардиданд. Санг бар санг, хишт бар хишт ва нақш бар нақш қасри бузурги фарҳангӣ қомат афрохт. Имрӯз натиҷаи он меҳнати созанда пеши назари сокинони пойтахт ва меҳмонони кишвар қарор дорад. Бинои Театри миллӣ аз 7 ошёна – ду ошёнаи зеризаминӣ ва панҷ ошёнаи рӯизаминӣ иборат буда, баландии он ба 35 метр мерасад. Барои бунёди он се гектар замин ҷудо гардидааст. Рақамҳо танҳо як қисми шаҳомати ин иншоотро нишон медиҳанд. Шукӯҳи воқеии Театри миллӣ дар фазои дохилии он, дар толорҳои бузург, саҳнаҳои муосир ва имкониятҳои васеи эҷодӣ таҷассум меёбад. Театри миллӣ дорои се толори асосӣ ва шумораи зиёди толору ҳуҷраҳои ёрирасон мебошад. Толори асосӣ барои 2500 тамошобин пешбинӣ гардидааст. Толоре, ки метавонад ҳазорон нафарро дар як вақт ба олами сеҳрангези санъати меъмориву шаҳрсозии тоҷикон ворид созад. Саҳнаи бузург ва ҷойи махсус барои оркестр имконият фароҳам меорад, ки дар ин ҷо намоишҳои театрӣ, опера, балет, консертҳои симфонӣ ва дигар чорабиниҳои сатҳи баланди фарҳангӣ баргузор гарданд. Баландии толори асосӣ 18 метрро ташкил дода, тарҳи он бо дарназардошти талаботи муосири санъати саҳнавӣ таҳия шудааст. Дар баробари толори асосӣ ду толори дигар низ барои баргузории чорабиниҳои фарҳангию маърифатӣ, конфронсҳо ва консертҳо пешбинӣ гардидаанд. Яке аз онҳо 1000 ҷойи нишаст ва толори конференсия барои 1115 нафар пешбинӣ гардидааст. Ҳамин тавр, Театри миллӣ метавонад ҳамзамон мизбони чорабиниҳои гуногуни фарҳангву сиёсӣ бошад. Дар бинои театр ҳуҷраҳои тамрини сарояндагон ва гурӯҳҳои ҳамсароён, коргоҳҳои пардоздиҳӣ, либосдӯзӣ ва пойафзолдӯзӣ, утоқҳои равшанидиҳӣ, студияҳои сабти аудио ва видео ва дигар бахшҳои зарурӣ ҷойгир шудаанд. Дар ошёнаҳои гуногуни бино ҳуҷраҳои кории маъмурият, осорхонаи театр, ҷой барои намоиши мусаввараҳо, толорҳои қабули меҳмонони олиқадр, маҷлисгоҳ ва дигар иншооти хизматрасон мавҷуданд. Яъне ин ҷо асари саҳнавӣ танҳо намоиш дода намешавад - он аз андеша оғоз шуда, дар ҳамин муҳит офарида, таҳия ва ба саҳна бароварда мешавад. Барои ҳунармандон ва кормандони театр шароити муносибу замонавии корӣ фароҳам оварда шудааст. Ҳар як ҷузъи ин маҷмааи бузург ба он равона шудааст, ки эҷодкор битавонад бо хотири ҷамъ ва имкониятҳои зарурӣ асари нав офарад. Театри миллӣ бо 17 лифти мусофирбару боркаш ва 6 эскалатор таъмин гардида, барои меҳмонон меҳмонхона бо 136 ҷойи хобу истироҳат низ пешбинӣ шудааст. Дар ду ошёнаи зеризаминӣ таваққуфгоҳ барои 250 нақлиёт ва ҳуҷраҳои зиёди техникӣ ва ёрирасон ҷойгир шудаанд. Бино бо низомҳои муосири гармидиҳӣ, ҳавотозакунӣ ва дигар таҷҳизоти муҳандисӣ муҷаҳҳаз гардидааст. Ҳамаи ин имкониятҳо Театри миллиро ба як маҷмааи мукаммали фарҳангӣ табдил медиҳанд. Вале бузургии ин иншоот танҳо дар андоза ва таҷҳизоти он нест. Бузургии воқеии он дар рисолати фарҳангии Театри миллӣ мебошад. Фарҳанг оинаи миллат аст, ҳастии миллат аст. Саҳна бошад, маконест, ки дар он таърих, ормон, муҳаббат ба Ватан, арзишҳои инсонӣ ва сабақҳои зиндагӣ бо забони фарҳангу санъат ба тамошобин расонида мешаванд. Театр дар тарбияи маънавии ҷомеа, таҳкими худшиносии миллӣ ва эҳтиром ба арзишҳои таърихию фарҳангӣ нақши бузург дорад. Аз ин рӯ, бунёди чунин як қасри бузурги фарҳангӣ шаҳодати таваҷҷуҳи хос ба рушди санъат ва эҷоди шароити мусоид барои аҳли фарҳанг мебошад. Яке аз вижагиҳои асосии Театри миллӣ дар он аст, ки технологияи муосир бо рамзҳои фарҳанги миллӣ ҳамоҳанг гардидааст. Дар ороиши дохилии бино нақшу нигор, ки аз таъриху тамаддуни ҳазорсолаи тоҷик маншаъ мегирад, истифода шудааст. Ҳар нақш гӯё қиссае аз таърихи миллатро бозгӯ мекунад. Ҳар ҷузъи ороишӣ пайванди имрӯзро бо гузашта нишон медиҳад. Ва ҳар гӯшаи ин қасри бузург баёнгари он аст, ки миллати тоҷик дар замони соҳибистиқлолӣ ба ҳифзу эҳёи фарҳанги миллӣ ва муаррифии он дар сатҳи байналмилалӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир менамояд. Дар даврони соҳибистиқлолӣ барои рушди илму фарҳанг ва фаъолияти муассисаҳои фарҳангу ҳунарӣ тадбирҳои зиёде амалӣ гардиданд. Дар солҳои соҳибистиқлолӣ як қатор муассисаҳои нави театрӣ таъсис ёфта, биноҳои театрҳои мавҷуда таъмиру навсозӣ гардиданд. Ҳамаи ин иқдомҳо ба як ҳадафи муҳим – рушди санъат, дастгирии аҳли фарҳанг ва фароҳам овардани шароити муносиб барои эҷод равона шудаанд. Ин ҷо саҳна барои эҷоди асарҳои бузург ва ифодаи ормонҳои миллӣ омода аст. Ин ҷо имконият барои тарбияи истеъдодҳо фароҳам шудааст. Ин ҷо метавон беҳтарин саҳифаҳои таърихи миллатро ба саҳна овард. Ин ҷо метавон аз қаҳрамонони таърихӣ, чеҳраҳои барҷастаи адабиёту фарҳанг, зиндагии мардум ва ормонҳои насли имрӯз асарҳои ҷовидона офарид. Ва шояд аз ҳамин саҳнаҳо садои ҳунармандони ҷавоне баланд шавад, ки солҳои баъд санъати тоҷикро дар саҳнаҳои бузурги ҷаҳон муаррифӣ хоҳанд кард. Имрӯз дарҳои Театри миллӣ ба рӯи мардум боз шуданд. Бо боз шудани ин дарҳо дари як ҷаҳони дигар низ кушода шуд. Ҷаҳони фарҳангу ҳунари нотакрор. Ҷаҳони мусиқӣ. Ҷаҳони образу эҳсос. Ҷаҳони таъриху ормон. Акнун дар ин саҳна пардаҳо боз мешаванд. Дар ин толорҳо мусиқӣ танинандоз мегардад. Дар саҳна образҳои таърихӣ ва қаҳрамонони асарҳои нав зиндагӣ хоҳанд кард. Дар ин ҷо садои ҳунармандон ба қалби ҳазорҳо тамошобин роҳ меёбад. Ин ҷо ашки қаҳрамони саҳна метавонад чашми тамошобинро пуроб созад, хандаи ӯ лабони ҳазорон нафарро хандон намояд ва қиссаи ӯ андешаи ҷомеаро бедор созад. Ин аст қудрати театр. Қудрате, ки на бо девору сутун, балки бо сухан, мусиқӣ, ишора ва эҳсос инсонро дигар мекунад. Аз ин пас Театри миллӣ метавонад ба макони баргузории муҳимтарин чорабиниҳои фарҳангӣ, фестивалҳо, намоишҳои театрӣ, опера, балет, консертҳои симфонӣ ва барномаҳои байналмилалӣ табдил ёбад. Он метавонад Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари дорои фарҳанги пурғановат, санъати баланд ва тамаддуни бостонӣ боз ҳам бештар муаррифӣ намояд. Аз хишти аввал то пардаи аввал. Аз сохтмон то саҳна. Аз нақша то воқеият. Аз заҳмати сохтмончиён то эҷоди ҳунармандон. Ин аст роҳи тайкардаи Театри миллӣ. Роҳе, ки 11 сол пеш аз гузоштани хишти аввал оғоз ёфт ва имрӯз ба оғози як давраи нав расид. Давраи нав - давраи зиндагии воқеии театр. Давраи офаридани намоишҳои нав. Давраи кашфи истеъдодҳои нав. Давраи рӯйи саҳна овардани қаҳрамонони таърих ва образҳои ҷовидонаи адабиёти тоҷик. Давраи муаррифии фарҳанги миллӣ дар саҳнаҳои бузурги ҷаҳон. Вақте пардаи ин саҳна боз мешавад, шояд тамошобин дар паси ҳар намоиш заҳмати ҳазорон нафарро ба ёд орад -заҳмати онҳое, ки ин қасрро бунёд карданд, то имрӯз ҳунармандон дар он орзуҳои худро ба саҳна оваранд. Театри миллӣ акнун як бино нест. Он макони ҳифзи арзишҳои миллӣ, тарбияи маънавии наслҳо ва муаррифии таъриху тамаддуни тоҷикон мебошад. Ин қаср барои имрӯзу фардо бунёду нигаронида шудааст. Барои насли имрӯз ва наслҳои оянда. Барои он ки ҳар кӯдаке, ки имрӯз ба ин толор ворид мешавад, шояд фардо ҳунарманди бузург шавад. Барои он ки ҳар ҷавоне, ки имрӯз дар ин саҳна ҳунар меомӯзад, пагоҳ парчами фарҳанги тоҷикро дар саҳнаҳои ҷаҳонӣ боло барад. Барои он ки номи Тоҷикистон дар ҷаҳони санъат бо фарҳанги воло, ҳунари асил ва арзишҳои миллӣ боз ҳам баландтар садо диҳад. Имрӯз дар маркази шаҳри Душанбе қасре қомат афрохтааст, ки деворҳои он аз сангу оҳан сохта шудаанд, аммо рӯҳи он аз фарҳанг, ҳунар ва ормони миллат сарчашма мегирад. Театри миллӣ - ин ҷоест, ки таърих ба саҳна меояд. Ин ҷоест, ки адабиёт ба образ табдил меёбад. Ин ҷоест, ки мусиқӣ ба эҳсос мерасад. Ин ҷо қудрат, тавоноӣ, ғурури миллӣ, худогоҳию хештаншиносӣ, эҳсоси баланди ватандӯстӣ, рӯҳи тамаддуни ориёитаборон, шукуҳи санъату фарҳанги волои тоҷикон ва эҳсоси бузурги арҷгузорӣ ба ниёгони некном нуҳуфта аст. Ва акнун, дар остонаи 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, пардаи як саҳнаи бузург боз мегардад. Саҳнае, ки метавонад садои фарҳанги тоҷикро баландтар кунад. Саҳнае, ки метавонад орзуҳои эҷодии наслҳои навро ба воқеият табдил диҳад. Саҳнае, ки дар он гузашта, имрӯз ва фардои миллат ба ҳам мепайванданд. Театри миллӣ акнун омода аст. Омода аст, то саҳнаи таърихи навини фарҳанги тоҷик гардад. Омода аст, то дар қалби Душанбе ва дар фарҳанги миллат ҷойгоҳи хоссаи худро пайдо намояд. Ин шоҳкорӣ ва муъҷизаи аср аст, вале ҳеҷ дастгоҳи муосири наворбардорӣ ин шукӯҳу шаҳоматро бо тамоми ҷузъиёташ нишон дода наметавонад. Танҳо бо чашму қалбҳои пур аз муҳаббату ифтихор аз ин диёр, аз ин Пешвои созандаю бунёдкор ва тоҷикони соҳибтамаддуну шаҳрсози ориёитабор метавон аз наздик ин кохи бегазандро диду ангушти ҳайрат газида, ба ояндаи боз ҳам дурахшони Ватан эътимод баст.
48
24.08.2026 -
Роҳҳои фаъол сохтани хонандагон дар дарси забони англисӣ Ҳар омӯзгори забони англисӣ борҳо чунин ҳолатро мушоҳида кардааст, ки дар оғози дарс хонандагон фаъолона ба саволҳо ҷавоб медиҳанд, бо шавқу рағбат бо ҳамдигар кор мекунанд ва мекӯшанд ба забони англисӣ суҳбат намоянд. Аммо баъди гузаштани муддате диққати онҳо тадриҷан коҳиш меёбад. Ҷавобҳо кӯтоҳ мешаванд, баъзеҳо парешон мегарданд, гурӯҳе ба корҳои дигар машғул мешавад ва ҳатто хонандагони фаъол низ завқи худро ба дарс аз даст медиҳанд. Дар аксар маврид сабаби ин ҳолат душвории мавзуъ ё набудани хоҳиши омӯзиш нест, балки хасташавии табиии организми кӯдак мебошад. Омӯзиши забони хориҷӣ аз хонанда тамаркузи доимии диққатро талаб мекунад. Дар як дарс ӯ ҳамзамон нутқи англисиро мешунавад, матн мехонад, вожаҳои навро ба хотир меорад, ҷумла месозад, ба тарзи талаффуз диққат медиҳад ва супоришҳои хаттиро иҷро мекунад. Чунин фаъолияти зеҳнӣ хотира, тафаккур, шунавоӣ ва маҳорати нутқро якбора фаъол месозад. Агар ин фаъолият муддати дароз бидуни тағйир идома ёбад, қобилияти кории мағзи сар тадриҷан коҳиш меёбад. Тадқиқоти равоншиносон нишон медиҳанд, ки пас аз понздаҳ то бист дақиқа фаъолияти пуршиддати зеҳнӣ қобилияти диққати аксари хонандагон паст мешавад. Дар чунин ҳолат бисёр омӯзгорон кӯшиш мекунанд, ки ҳарчи зудтар шарҳи мавзуъро ба анҷом расонанд, вале таҷрибаи педагогӣ нишон медиҳад, ки дар ҳамин лаҳза иваз намудани намуди фаъолият самараи бештар медиҳад. Танҳо 2-3 дақиқаи фаъолияти дигаргуна метавонад диққати хонандагонро дубора фаъол гардонад ва барои идомаи дарси пурсамар замина фароҳам оварад. Чунин таваққуфро набояд танаффуси маъмулӣ шуморид. Он қисми ҷудонашавандаи раванди таълим аст. Агар машқ дуруст интихоб шуда бошад, маҳорати забонӣ инкишоф, шиддати равонӣ коҳиш меёбад ва муҳити мусбати омӯзиш ба вуҷуд меояд. Аз ҳамин сабаб, дар методикаи муосири таълими забонҳои хориҷӣ истифодаи машқҳои кӯтоҳи фаъолкунанда, ки онҳоро дар адабиёти методӣ «энерҷайзерҳо» (еnergizers) меноманд, тавсия дода мешавад. Зимни баргузории машқҳо ҳар як ҳаракат бояд бо истифодаи забони англисӣ сурат гирад. Дар ин ҳолат, хонандагон омӯзиши забонро идома медиҳанд, ҳарчанд фаъолияти онҳо шакли бозӣ ва ҳаракатро касб мекунад. Машқи «Touch and say» («Даст расон ва бигӯ») Яке аз роҳҳои зуд фаъол сохтани хонандагон машқи «Touch and say» мебошад. Омӯзгор бо суръати нисбатан тез фармонҳоро ба забони англисӣ мегӯяд: Touch something red. Touch your book. Touch the window. Touch something made of wood. Touch something round. Хонандагон дар ҷойи худ ё бо як-ду қадам гузоштан фармонро иҷро мекунанд. Пас аз он омӯзгор аз чанд нафар мепурсад: What did you touch? Хонандагон бо ҷумлаҳои кӯтоҳ ҷавоб медиҳанд: I touched my book. I touched the window. Ин машқ ҳамагӣ як-ду дақиқа вақт мегирад. Дар ҳамин муддат диққати хонандагон фаъол мегардад ва ҳамзамон, луғатҳои вобаста ба мавзуъ, дарки нутқи шунидашуда ва истифодаи замони гузашта (Past simple) такрор мешавад. Машқи «Repeat if it is true» («Агар дуруст бошад, такрор кун») Ин машқ барои фаъол намудани диққат ва рушди малакаи шунавоӣ мувофиқ аст. Омӯзгор ҷумлаҳои кӯтоҳро ба забони англисӣ мехонад. Агар ҷумла дуруст бошад, хонандагон онро якҷо такрор мекунанд. Агар ҷумла нодуруст бошад, бояд хомӯш монанд. Масалан: Winter is cold. Cats can fly. The sun is hot. ✓ Fish live in trees. Monday comes after Sunday. ✓ Барои синфҳои болоӣ метавон ҷумлаҳоро ба мавзуи дарс мутобиқ намуд. Масалан, ҳангоми омӯзиши грамматика: She goes to school every day. ✓ He don’t like apples. Ин машқ аз як дақиқа зиёд вақтро намегирад, вале диққати хонандагонро фавран ҷалб мекунад. Онҳо маҷбур мешаванд ҳар ҷумларо бодиққат бишнаванд, мазмуни онро таҳлил намоянд ва танҳо баъд вокуниш нишон диҳанд. Ҳамин тавр, ҳам малакаи шунидан, ҳам донишҳои луғавию грамматикӣ ва ҳам суръати фикрронӣ тақвият меёбад. Албатта, имконоти омӯзгор танҳо бо ҳамин ду машқ маҳдуд намешаванд. Ҳар гуна супориш метавонад воситаи рафъи хастагӣ гардад, агар он ба иваз намудани шакли фаъолият, иштироки фаъолонаи хонандагон ва истифодаи забони англисӣ асос ёфта бошад. Мутолиаро метавон бо гуфтугӯ, корҳои хаттиро бо фаъолияти ҷуфтӣ ва шарҳи мавзуи навро бо унсурҳои бозӣ иваз намуд. Чунин тарзи ташкили дарс имкон медиҳад, ки таваҷҷуҳи хонандагон то анҷоми он нигоҳ дошта шавад. Замира АЛИЕВА, омӯзгори забони англисии МТМУ №7-и шаҳри Кӯлоб
31
24.08.2026
