18.03.2025
18-уми марти соли равон дар Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷаласаи якуми ҳайати Комиссияи озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст” дар соли 2025 таҳти раёсати раиси комиссияи озмуни мазкур, муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон Дилрабо Мансурӣ баргузор гардид.
Дар кори ҷаласа муовини вазири маориф ва илм Равшан Каримзода, аъзоёни комиссияи озмун, намояндагони мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоят ва шаҳру ноҳияҳои кишвар, сардорон ва мудирони раёсату шуъбаҳои маориф ва дигар масъулон ба тариқи ҳузурӣ ва маҷозӣ иштирок намуданд.
Нахуст, Дилрабо Мансурӣ иштирокчиёни ҷаласаро ба муносибати фарорасии ҷашни байналмилалии Наврӯз табрику таҳният гуфта, қайд намуд, ки бо ташаббуси Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар кишвар озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст” роҳандозӣ гардида, аз ҷониби аҳолӣ дастгирии васеъ пайдо кардааст.
Раиси комиссия доир ба вазифаҳои Комиссияи ҷумҳуриявӣ ва салоҳиятҳои он тибқи Низомномаи озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст”баромад карда, вазифаҳои комиссияро дар самти баргузор намудани озмун иброз намуд.
Сипас, муовини вазири маориф ва илм доир ба ҷамъбасти озмун дар соли 2024 ва омодагиҳо барои баргузории он дар соли 2025 ва тартиби баргузории он маъруза намуд. Муовини вазири маориф ва илм қайд кард, ки соли ҳафтум аст, ки озмун таҳти сарпарастии бевоситаи Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо мақсади баланд бардоштани завқи китобхонӣ, тақвияти неруи зеҳнӣ, дарёфти чеҳраҳои нави суханвару сухандон, арҷ гузоштан ба арзишҳои миллию фарҳангӣ, инкишофи қобилияти эҷодӣ, таҳкими эҳсоси худогоҳию худшиносӣ, такмили захираи луғавӣ, тақвияти ҷаҳони маънавӣ миёни аҳолии кишвар, аз ҷумла, хонандагони муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ, хонандагон ва донишҷӯёни муассисаҳои таҳсилоти ибтидоӣ, миёна ва олии касбӣ, баъд аз муассисаҳои таҳсилоти касбӣ, омӯзгорони ҳамаи зинаҳои таҳсилот, ходимони илмию адабии муассисаҳои илмиву эҷодӣ, фарҳангу санъат, калонсолон, намояндагони касбу кори гуногун ва дигар табақаҳои аҳолии кишвар доир мегардад.
Тибқи Амри Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 2 январи соли 2025 ба Низомномаи озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст” тағйиру иловаҳо ворид гардида, дар соли 2025 номинаи эҷоди назм ва наср тибқи хулоса ва пешниҳоди коршиносон аз низомнома берун карда шуд. Ҳамзамон, ҷиҳати боз ҳам такмил ва таҳким бахшидани раванди баргузории озмун ва ҳавасмандсозии бештари иштирокчиён бо дастури бевоситаи Роҳбари давлат ба Низомномаи озмун дар соли 2025 навгониҳо ворид карда шуд.
Ҳамин тавр, вобаста ба иштирокдорони озмун маҳдудиятҳо бартараф карда шуда, минбаъд дар озмуни мазкур дар баробари шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон шаҳрвандони кишварҳои хориҷӣ, аз он ҷумла, тамоми тоҷикони ҷаҳон ва ҳамватанони бурунмарзӣ низ метавонанд фаъолона иштирок намоянд.
Бар замми ин, мукофотпулӣ барои ғолибони озмун ду баробар зиёд карда шуда, маблағи умумӣ барои баргузорӣ ва қадршиносии ғолибони озмун 6 670 000 (шаш миллиону шашсаду ҳафтод ҳазор) сомониро ташкил медиҳад.
Дар ҷаласа масъалаҳои зиёде, аз қабили дастрас намудани китобҳои бадеии электронӣ ба иштирокчиён, аз рӯйи принсипи ягона баҳо гузоштан ба иштирокчиён мавриди муҳокима ва баррасӣ қарор гирифт.
Инчунин, таъкид шуд, ки ба хотири таъмини пурраи шаффофият, пешгирӣ аз ҳолатҳои баҳогузории ғайримеъёрӣ ва қонеъ гардонидани дархости иштирокчиён зарур аст, ки баргузории даврҳои сеюм ва чоруми озмун пурра ба навор гирифта шавад.
Пешниҳод гардид, ки даври якуми озмун моҳи март ва даври дуюм моҳи май баргузор карда шавад.
Дар охир ҳайати ҷаласаи озмун қарорҳои дахлдор ҷиҳати баргузории даври аввали он ва андешидани чораҳои зарурӣ қабул намуд.
Маркази матбуоти
Вазорати маориф ва илми
Ҷумҳурии Тоҷикистон
Хабарҳои дигар
-
СУЛҲУ СУБОТ – САРЧАШМАИ ОЯНДАИ ДУРАХШОНУ БОСАОДАТИ ИНСОНИЯТ (Дар ҳошияи қабули Қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036») Мусаллам аст, ки ҷаҳони муосир ба буҳронҳову мушкилоти зиёди глобалӣ рӯ ба рӯ гардидааст ва ин ҳолат ба сатҳи зиндагӣ ва фаъолияти тамоми аҳолии сайёра таъсири ҷиддӣ расонида, тадриҷан ба ояндаи инсоният ва муҳити зист хатари бештар эҷод менамояд. Агар пеши роҳи чунин таҳдидҳо сари вақт гирифта нашавад, метавонанд оқибатҳои ҷуброннопазир ба бор оварда, ба наслҳои оянда низ таъсири манфӣ расонанд. Аз ҷумла, густариши терроризми байналмилалӣ, ифротгароӣ, муҳоҷирати иҷборӣ, тағйирёбии иқлим, норасоии оби ошомиданӣ, таҳдидҳои нави киберӣ ва дигар масъалаҳои фаромиллӣ нишон медиҳанд, ки ҷаҳон рӯз аз рӯз ба мушкилоти нав рӯ ба рӯ мегардад. Имрӯз ҳеҷ давлат наметавонад худро аз чунин таҳдидҳо комилан эмин шуморад, зеро ҳар мушкиле, ки дар як минтақаи ҷаҳон ба вуҷуд меояд, дер ё зуд ба дигар кишварҳо низ таъсири худро мерасонад. Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумлаи фаъолтарин кишварҳо аст, ки ба масъалаҳои муҳимми башарӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд ва пайваста ташаббусҳои созанда пешниҳод мекунад. Имрӯз Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун ҷумҳурии ташаббускор эътироф гардидааст ва дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ нақши ҳалкунанда дорад. Дар меҳвари ин ташаббусҳо фаъолияти таърихии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қарор гирифтааст. Бо рушди технология ва суръатафзоии ҷараёни ҷаҳонишавӣ, шаклҳои нави таҳдидҳо низ ба миён омадаанд. Аз ин рӯ, мубориза бо онҳо ҳамкории густардаи давлатҳо ва созмонҳои байналмилалиро тақозо менамояд. Дар баробари ин, ташаббусҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об, ҳифзи пиряхҳо ва мубориза бо тағйирёбии иқлим дар сатҳи байналмилалӣ аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамаҷониба дастгирӣ гардидаанд. Қабули қатъномаҳои зиёди Созмони Милали Муттаҳид оид ба масъалаҳои об бо ташаббуси Тоҷикистон бори дигар бозгӯйи он аст, ки истифодаи ғайриоқилонаи захираҳои табиӣ метавонад ба инсоният хатари ҷиддӣ эҷод намояд. Таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки ҳамасола миллионҳо нафар аз норасоии оби ошомиданӣ ранҷ мебаранд ва ҳазорон нафар бар асари бемориҳои вобаста ба камбуди оби тоза ҷони худро аз даст медиҳанд. Ҳамзамон, гармшавии иқлим ва обшавии босуръати пиряхҳо дар оянда метавонад мушкилоти норасоии обро боз ҳам бештар карда, барои амнияти озуқаворӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии кишварҳо таҳдид эҷод намояд. Афзоиши офатҳои табиӣ низ аксаран натиҷаи муносибати нодурусти инсон ба табиат мебошад. Агар инсоният ба ҳифзи муҳити зист таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир накунад, наслҳои оянда бо мушкилоти боз ҳам сангинтар рӯ ба рӯ хоҳанд шуд. Дар ин замина, дар пойтахти Ҷумҳурии Тоҷикистон – шаҳри Душанбе чандин конференсияву ҳамоишҳои сатҳи баланд баргузор гардиданд, ки дар онҳо масъалаҳои об, иқлим ва ҳифзи пиряхҳо мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Ин ҳамоишҳо бори дигар нишон доданд, ки Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ мавқеи фаъол дошта, ҷомеаи ҷаҳониро ба ҳамкории созанда даъват менамояд. Ташаббусҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон танҳо ба масъалаҳои марбут ба об, тағйирёбии иқлим ва ҳифзи пиряхҳо маҳдуд намешаванд. Имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ ба марҳалаи нави пуртазод ворид гардидааст, ки дар он ҷангҳо, низоъҳои мусаллаҳона ва нооромиҳо дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон густариш ёфта, амният ва суботи байналмилалиро ба таҳдиди ҷиддӣ мувоҷеҳ сохтааст. Дар ҳоле ки илму техника ва технологияҳои муосир бояд барои беҳбудии зиндагии инсон, рушди давлатҳо ва таъмини некуаҳволии ҷомеа хидмат намоянд, мутаассифона, дар бисёр маврид ба василаи ҷанг ва харобкорӣ табдил ёфтаанд. Истифодаи силоҳҳои такмилёфта, рушди технологияҳои ҳарбӣ ва хатари истифодаи силоҳи ҳастаӣ аз ҷумлаи масъалаҳое мебошанд, ки имрӯз ҷомеаи ҷаҳониро нигарон кардаанд. Ҳамзамон, қурбонии ҳазорон кӯдаки бегуноҳ, занону пиронсолон ва аҳолии осоишта дар минтақаҳои ҷангзада нишон медиҳад, ки арзиши ҳаёти инсон дар баъзе ҳолатҳо нодида гирифта мешавад. Бо вуҷуди он ки баъд аз анҷоми Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ созмонҳои зиёди байналмилалӣ бо мақсади ҳифзи сулҳ ва пешгирии низоъҳо таъсис дода шуданд, воқеияти солҳои охир бозгӯи он аст, ки фаъолияти онҳо на ҳамеша барои пешгирии ҷангҳо натиҷаи дилхоҳ медиҳад. Баръакс, шумораи низоъҳои мусаллаҳона дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон зиёд гардидааст, ки аз ин ҳолат ҳамарӯза тавассути воситаҳои ахбори омма огоҳ мешавем. Аз ин рӯ, ҷомеаи ҷаҳонӣ бояд барои пешгирии ҷангҳо ва таҳкими сулҳи пойдор барномаҳои муассири байналмилалиро роҳандозӣ намояд. Таҷрибаи таърихӣ собит кардааст, ки ҳеҷ як ҷанг роҳи ҳалли мушкилот нест. Баръакс, он танҳо боиси талафоти ҷонӣ, харобшавии иқтисодиёт, афзоиши муҳоҷират, фақр ва бесуботии иҷтимоӣ мегардад, тавассути муколама, ҳамдигарфаҳмӣ, эҳтироми мутақобил ва ҳамкории созанда метавон ба сулҳи устувор ноил гардид. Ин масъала ҳамеша дар меҳвари сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорад. Сардори давлати мо муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пайваста аз минбарҳои бонуфузи байналмилалӣ ҷомеаи ҷаҳонро ба таҳкими сулҳ, ҳамзистии осоишта ва ҳалли ихтилофҳо бо роҳи гуфтушунид даъват менамоянд. Ба ин мазмун, Пешвои миллат бори аввал зимни суханронӣ дар иҷлоси 79-уми Маҷмааи умумии СММ (24.09.2024) пешниҳод намуданд, ки қатъномаи махсуси Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони «Даҳсолаи таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда» ҷиҳати ҳалли низоъҳо ва барқарорсозии сулҳу субот дар сайёра қабул карда шавад. Ин масъаларо зимни суханронӣ дар иҷлоси 80-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (24.09.2025) бори дигар муҳим шуморида, масъалаи қабули чунин қатъномаро амри зарурӣ маънидод карданд. Ҳамин тариқ, бо талошу пайкори Сарвари давлати мо, 25 июни соли равон Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қатъномаи махсусро зери унвони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» қабул намуд. Шоистаи таъкид аст, ки чунин мавқеи Тоҷикистон бар таҷрибаи талхи таърихи навини кишвар (даҳсолаи охири садаи XX) иртиботманд аст. Дар оғози соҳибистиқлолӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷанги шаҳрвандиро аз сар гузаронид, ки он ба иқтисодиёт ва ҳаёти иҷтимоии кишвар зарари бузурги моддию маънавӣ расонд, ки таъсири он то имрӯз дар ҳаёти ҷомеа эҳсос мешавад. Ин таҷриба собит менамояд, ки оқибатҳои ҷанг солҳои тӯлонӣ боқӣ монда, ба наслҳои оянда низ таъсири худро мерасонанд. Таҷрибаи сулҳофаринии Тоҷикистон ва раванди сулҳи тоҷикон метавонад барои бисёр кишварҳое, ки имрӯз бо низоъҳои дохилӣ ва байналмилалӣ рӯ ба рӯ ҳастанд, намунаи омӯзиш ва таҷрибаи муваффақ бошад. Маҳз бо ҳамин ҳадаф, Пешвои миллат пайваста таъкид менамоянд, ки дар арсаи байналмилалӣ низ фарҳанги сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкории созанда бояд густариш ёбад. Маълум аст, ки инсоният дар ин замини пуртазод ҳазорсолаҳо боз зиндагӣ дорад. Дар тӯли таърих наслҳои зиёде омадаву рафтаанд ва ҳар яке барои наслҳои баъдӣ мероси арзишманди моддию маънавӣ ба ҷо гузоштаанд. Имрӯз низ ин рисолати бузург бар дӯши насли муосир қарор дорад, ки Ватани ободу пешрафта, ҷомеаи мутамаддин ва ҷаҳони орому осударо барои ояндагон ба мерос гузорад. Ин масъулияти таърихӣ аз ҳар як инсон тақозо менамояд, ки дар фаъолияти худ манфиати ҷомеа ва наслҳои ояндаро дар мадди назар қарор дода, барои рушди устувор, сулҳу субот ва ҳифзи арзишҳои башардӯстона саҳм гузорад. Маҳз ҳамин ояндабинӣ, дурандешӣ ва масъулиятшиносӣ Пешвои миллатро ба шахсияти барҷастаи сиёсӣ табдил додааст. Фарқияти асосии Сарвари давлати мо аз бисёр сиёсатмадорони дигар дар он аст, ки ҳар иқдом ва ташаббуси худро бо дарназардошти манфиатҳои дарозмуддати давлат, миллат ва ҷомеаи ҷаҳонӣ амалӣ менамоянд. Мо ин сиёсати хирадмандонаро, пеш аз ҳама, дар самти барқарор намудани сулҳу ваҳдати миллӣ ва хотима бахшидани ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон эҳсос намудем. Сарвари давлат бо иродаи қавӣ, ҷасорати сиёсӣ, фарҳанги бахшиш, муколама ва ҳамдигарфаҳмӣ роҳи ҳалли низои дохилиро пайдо карданд ва Тоҷикистонро аз вартаи нобудӣ наҷот доданд. Имрӯз Ватани азизи мо ба шарофати сулҳу субот ва сиёсати созандаи давлат ба марҳалаи рушди устувор ворид гардидааст. Мардуми кишвар бо меҳнати содиқона ва ҳисси баланди ватандӯстӣ дар ободии Ватан саҳми арзанда мегузоранд ва сатҳи зиндагии аҳолӣ сол то сол беҳтар мегардад. Ҳамаи ин дастовардҳо самараи сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва сиёсати хирадмандонаи Пешвои миллат мебошанд. Сарвари давлат чун худ таҷрибаи талхи ҷанг ва низоъро аз сар гузаронидаанд, оқибатҳои фоҷиабори онро хуб дарк мекунанд. Аз ин рӯ, пайваста ҷомеаи ҷаҳониро ба таҳкими сулҳ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳалли баҳсҳо тавассути муколама даъват менамоянд. Мутаассифона, имрӯз ҷаҳон дар шароити бисёр ҳассос қарор дорад. Густариши ҷангҳо ва низоъҳои мусаллаҳона миллионҳо нафарро аз хонаю амвол маҳрум сохта, шаҳрҳо ва кишварҳои ободу пешрафтаро ба харобазор табдил додааст. Агар ҷомеаи ҷаҳонӣ барои пешгирии чунин равандҳо тадбирҳои муассир наандешад, ин ҳолат метавонад ба амният ва рушди устувори инсоният хатари ҷиддӣ эҷод намояд. Аз ин рӯ, ташаббуси Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба қабули Қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» иқдоми саривақтӣ ва муҳим дар роҳи ҳалли мушкилоти ҷаҳони муосир ба ҳисоб меравад. Ҳадафи асосии ин ташаббус таҳкими фарҳанги сулҳ, рушди муколама, мусолиҳа ва ҳамдигарфаҳмӣ миёни давлатҳо ва ҷомеаҳо мебошад. Ин санади муҳим ҷомеаи ҷаҳониро водор месозад, ки сулҳро ҳамчун арзиши олии башарӣ ва заминаи асосии рушди устувор ҳифз намояд. Бояд қайд кард, ки бартарафсозии мушкилоти ҷаҳонии имрӯз танҳо тавассути муколама, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкории созандаи давлатҳо имконпазир мебошад. Таъмини сулҳи пойдор раванди мураккаб ва дарозмуддат аст, ки иштироки фаъолонаи тамоми давлатҳо, созмонҳои байналмилалӣ ва ҷомеаи шаҳрвандиро тақозо менамояд. Маҳз бо ҳамин мақсад дар қатъномаи пешниҳоднамудаи Ҷумҳурии Тоҷикистон самтҳои асосии таҳкими сулҳ, рушди фарҳанги муколама ва пешгирии низоъҳо муайян гардидаанд. Ин санад метавонад ҳамчун дастури амал барои ҷомеаи ҷаҳонӣ ва махсусан, Созмони Милали Муттаҳид дар самти таҳкими сулҳу амнияти байналмилалӣ хидмат намояд. Татбиқи муқаррароти он имкон фароҳам меорад, ки фаъолияти созмонҳои байналмилалӣ боз ҳам самаранок гардида, фарҳанги муколама, таҳаммулгароӣ ва роҳҳои осоиштаи ҳалли баҳсҳо дар ҷаҳон густариш пайдо намояд. Қабули қатъномаи мазкур аз дастовардҳои муҳимми дипломатияи муосири Тоҷикистон ба шумор меравад. Ба муносибати қабули ин қатънома ва таҷлили Рӯзи Ваҳдати миллӣ Пешвои миллат дар паёми табрикии худ аҳаммияти таърихии ин ташаббусро чунин арзёбӣ намуданд: «Қатънома зарурати таҳкими фарҳанги сулҳ, пешгирӣ кардани низоъҳо, тақвияти таҳаммулгароӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва густариши гуфтугӯи тамаддунҳоро дар ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун заминаи зиндагии шоистаи наслҳои оянда таъкид менамояд». Ин иқдом, пеш аз ҳама, ба ҳифзи манфиатҳои наслҳои оянда нигаронида шудааст, зеро таъмини сулҳу субот ва амнияти ҷаҳонӣ бе тарбияи дурусти насли наврас, боло бурдани сатҳи маърифати ҷомеа ва ташаккули фарҳанги сулҳ имконнопазир аст. Бинобар ин, масъалаи таълиму тарбия ҳамчун омили калидии пешгирии низоъҳо ва таҳкими сулҳи пойдор аҳаммияти махсус пайдо мекунад. Ба ин маънӣ, Пешвои миллат таъкид карданд: «Вобаста ба ин, мо бояд дар навбати аввал ба наврасону ҷавонон, ки созандагони ҷаҳони фардо мебошанд, омӯзонем, ки сулҳ танҳо набудани ҷанг нест. Сулҳ фарҳанг аст. Сулҳ масъулият аст. Сулҳ эҳтиром ба шаъну шарафи инсон аст. Сулҳ таъмин намудани адолат ва имкониятҳои баробар барои ҳамаи инсоният аст. Аз ин лиҳоз, сарнавишти наслҳои оянда ба тасмимҳое, ки мо имрӯз мегирем, вобаста мебошад». Ин андешаҳо нишон медиҳанд, ки таҳкими фарҳанги сулҳ бояд аз оила, муассисаҳои таълимӣ ва тамоми ҷомеа оғоз гардад. Маҳз тавассути баланд бардоштани маърифати сиёсиву ҳуқуқӣ ва тарбияи насли соҳибилму ватандӯст метавон заминаи сулҳи устуворро барои оянда таъмин намуд. Дар идомаи ин ташаббус Пешвои миллат таъкид намуданд, ки соли 2027 дар доираи таҷлили 30-солагии Рӯзи Ваҳдати миллӣ бо ҳамкории Созмони Милали Муттаҳид дар шаҳри Душанбе баргузории конфронси байналмилалии сатҳи баланд дар назар аст. Ин ҳамоиши муҳим метавонад мавқеи Тоҷикистонро ҳамчун кишвари ташаббускор, сулҳпарвар ва маркази муколамаи байналмилалӣ боз ҳам таҳким бахшада, барои мубодилаи таҷриба, густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва таҳияи роҳҳои нави ҳалли низоъҳои ҷаҳонӣ мусоидат намонд. Пешвои миллат тамоми қишрҳои ҷомеа, бахусус, аҳли маорифро вазифадор намуданд, ки ба таълиму тарбияи насли созандаи даврон бо масъулияти бештару ҷиддитар машғул шаванд: «Мо бояд ба масъалаи баланд бардоштани сатҳи маърифатнокии ҷомеа ва махсусан, наврасону ҷавонон, омӯзиши техникаву технологияҳои муосир, рақамикунонӣ, зеҳни сунъӣ, омода кардани кадрҳои сатҳи баланди касбӣ ва ҷавобгӯй ба талаботи замони муосир эътибори аввалиндараҷа ва доимӣ диҳем». Дар ҳақиқат, ташаббусу талошҳои байналмилалии Пешвои миллат ба таъмини сулҳу суботи пойдор, рушди устувори ҷомеа ва фароҳам овардани зиндагии шоиста барои наслҳои оянда равона гардидаанд, зеро дар фазои сулҳу оромӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкорӣ инсоният метавонад ба пешрафтҳои чашмгир ноил гардида, барои наслҳои оянда ҷаҳони амн, обод ва пурсаодатро ба мерос гузорад. Насриддин ОХУНЗОДА, номзади илми филология
25
10.07.2026 -
НИШАСТИ МАТБУОТИИ ВАЗОРАТИ МАОРИФ ВА ИЛМ БАРГУЗОР ГАРДИД Имрӯз, 10 июли соли 2026 нишасти матбуотии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид. Дар нишасти матбуотӣ вазири маориф ва илм Раҳим Саидзода, мудири бахши маориф ва илми Раёсати маориф, фарҳанг ва иттилооти Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Сайдулло Қувватзода, муовини якум ва муовинони вазир, сардорони раёсату шуъбаҳои дастгоҳи марказии вазорат, роҳбарони муассисаҳои тобеъ, намояндагони сарраёсат, шуъбаҳои маорифи ноҳияҳои шаҳри Душанбе, намояндагони Иттифоқи касабаи кормандони маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 45 нафар намояндаи васоити ахбори оммаи дохиливу хориҷӣ иштирок намуданд. Дар нишаст аз ҷониби 16 нафар намояндаи ВАО 25 савол пешниҳод гардид, ки ба ҳар кадоми он вазири маориф ва илм, муовинони вазир, сардорони раёсату шуъба ва роҳбарони муассисаҳои тобеъ посухҳои мушаххас доданд. Маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон
122
10.07.2026 -
Китоби дарсӣ ва такмили сифати таҳсилот Маориф ҳамчун пояи устувори рушди давлату миллат ва омили асосии ташаккули сармояи инсонӣ ҳамеша бояд ҳамқадами таҳаввулоти ҷомеа бошад. Дар шароити рушди босуръати илм, технология ва фазои иттилоотӣ, дигар интиқоли одии дониш наметавонад ба ниёзҳои ҷомеаи муосир ҷавобгӯ бошад. Имрӯз вазифаи мактаб аз доираи омӯзонидани маълумот фаротар рафта, ба парвариши шахсияти соҳибандеша, эҷодкор, масъулиятшинос ва дорои салоҳиятҳои зарурии ҳаётӣ нигаронида шудааст. Аз ин рӯ, таҷдиди муҳтавои таълим ва такмили воситаҳои он ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатии соҳаи маориф табдил ёфтааст. Дар чунин шароит, раванди нави рушди маориф ба таври возеҳ нишон медиҳад, ки меҳвари ислоҳот дар мазмун ва муҳтаво маҳз таълифи китобҳои дарсии насли нав мебошад. Китоби дарсии муосир воситаи ташаккули тафаккури интиқодӣ, ҷаҳонбинии илмӣ, худшиносии миллӣ ва салоҳиятҳои калидии хонанда ба ҳисоб меравад. Аз ин ҷиҳат, таҳия ва таълифи чунин китобҳо зарурати стратегӣ барои баланд бардоштани сифати таълим, тарбияи насли донишманд ва таъмини рушди устувори кишвар ба шумор меравад. Муносибати босалоҳият ва татбиқи донишҳои андӯхта Дар доираи татбиқи ҳадафҳои Стратегияи миллии рушди маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030, таҷдиди мазмуну муҳтавои таҳсилот ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ дар соҳаи маориф табдил ёфтааст. Дар ин раванд Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муассисаҳои тобеи он, махсусан, Маркази таҳия, нашр ва муомилоти китобҳои дарсӣ, илмию методӣ фаъолияти худро ба таҳияи низоми муосири таълиф, ташхис, озмоиш ва нашри китобҳои дарсӣ мутобиқ ба талаботи стандартҳои давлатии таҳсилот ва муносибати босалоҳият равона намудаанд. Дар натиҷа, таҳия ва бознигарии барномаҳои таълимӣ, китобҳои дарсии насли нав, дастурҳои методӣ ва дигар маводи таълимӣ ба раванди пайвастаи илмӣ ва методӣ табдил ёфта, заминаи воқеиро барои баланд бардоштани сифати таҳсилот, ташаккули салоҳиятҳои калидии хонандагон ва мутобиқсозии муҳтавои таълим ба талаботи рушди иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва технологии кишвар фароҳам овардааст. Тафовути асосии китобҳои насли нав аз китобҳои анъанавӣ дар он аст, ки онҳо ба татбиқи воқеии муносибати босалоҳият дар таълим нигаронида шудаанд. Мо дигар наметавонем хонандаро бо ҳаҷми зиёди донишҳои назариявие, ки дар ҳаёти воқеӣ имкони татбиқи амалӣ надоранд, маҳдуд созем. Китобҳои дарсии насли нав дар баробари интиқоли дониш, ба ташаккули маҷмуи салоҳиятҳои калидӣ, аз ҷумла, тафаккури интиқодӣ, қобилияти ҳалли масъалаҳо, малакаҳои иртиботӣ ва истифодаи дониш дар вазъиятҳои амалӣ равона гардидаанд. Ҳамзамон, сохтор ва муҳтавои ин китобҳо дар асоси стандартҳои муосири таҳсилот, хусусиятҳои синнусолии хонандагон ва таҷрибаи пешқадами байналмилалӣ таҳия шуда, иштироки фаъоли хонандаро дар раванди омӯзиш таъмин менамоянд. Хурсандибахш аст, ки ин раванд солҳои охир марҳала ба марҳала амалӣ шуда истодааст. Масалан, дар доираи лоиҳаҳои муштарак, бастаҳои адабиёти таълимӣ, ки китобҳои дарсии насли нав, дафтарҳои хонанда ва тавсияҳои методӣ барои омӯзгоронро дар бар мегиранд, дар асоси стандартҳои муосири таҳсилот ва таҷрибаи пешқадами байналмилалӣ таҳия шудаанд. Зарурати бознигарии китобҳои дарсӣ Мактабшиносӣ ва таҳлили барномаҳои таълимии кунунӣ нишон медиҳанд, ки китобҳои дарсии анъанавӣ эҳтиёҷ ба бознигарӣ ва таҷдиди назар доранд. Бо дарки амиқи ин масъала, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон соли гузашта дар суханронии худ дар Рӯзи дониш чунин таъкид карданд: «Яке аз масъалаҳои муҳимми зинаи таҳсилоти миёнаи умумӣ ва дар умум соҳаи маориф таълифи китобҳои дарсии насли нав мебошад. Китоби дарсӣ бояд хонандаро на фақат ба дараҷаи шинохти илм расонад, балки андешаи ӯро бедор созад, дар ниҳоди хонанда ҷаҳонбинии дунявӣ, эҳсоси ватандӯстӣ ва худшиносии миллиро ташаккул диҳад». Ин суханони Пешвои миллат ба тағйири парадигмаи таҳияи китобҳои дарсӣ аз модели донишмеҳвар ба модели салоҳиятмеҳвар ишора мекунанд. Аз дидгоҳи педагогӣ, китоби дарсии насли нав бояд тавассути супоришҳои проблемавӣ, вазъиятҳои таълимӣ, фаъолияти таҳқиқотӣ ва саволҳои таҳлилӣ малакаҳои тафаккури интиқодӣ, мустақилияти зеҳнӣ ва қобилияти татбиқи донишро дар хонанда ташаккул диҳад. Ҳамзамон, дар муҳтавои китобҳо зарур аст арзишҳои шаҳрвандӣ, ҳувияти миллӣ ва ҷаҳонбинии илмӣ ба таври ҳамгиро бо маводи таълимӣ ҷой дода шаванд, то раванди таълим аз ҳифзи қолабии иттилоот ба рушди салоҳиятҳои калидии шахсият равона гардад. Барои баланд бардоштани сифати илмиву методӣ, дар назди Маркази таҳия, нашр ва муомилоти китобҳои дарсӣ, илмию методӣ ва Академияи таҳсилоти Тоҷикистон «Мактаби муаллифон» таъсис дода шудааст, ки ҳадафи он омӯзиш ва омодасозии таҳиякунандагони китобҳои дарсӣ мутобиқ ба стандартҳои ҷаҳонии таълим аст. Ҳамчун корманди соҳаи маориф, тамоми олимон, муҳаққиқон, муаллифони китобҳои дарсӣ, методистон ва омӯзгорони соҳибтаҷрибаро ба иштироки фаъолу масъулона дар раванди такмили китобҳои дарсӣ даъват менамоям. Имрӯз зарур аст, ки ҳар як китоби дарсӣ дар асоси меъёрҳои илмии таълиф, талаботи муносибати босалоҳият, хусусиятҳои синнусолӣ ва равоншиносии хонандагон таҳия гардад. Дар баробари ин, муҳтавои китоб бояд ба арзишҳои миллӣ, ҳадафҳои тарбияи шаҳрвандӣ, дастовардҳои илмҳои муосир ва талаботи стандартҳои давлатии таҳсилот мутобиқ бошад. Танҳо дар ҳамин сурат китоби дарсӣ метавонад рисолати аслии худро ҳамчун воситаи асосии ташаккули дониш, салоҳият ва шахсияти хонанда ба таври комил иҷро намояд. То имрӯз 23 номгӯй китоби дарсӣ ва маводи таълимӣ барои муассисаҳои таҳсилоти умумӣ бо теъдоди умумии 2 508 073 нусха таҳия ва нашр гардида, соли ҷорӣ нашри боз 12 номгӯй китоби дарсӣ ва маводи таълимӣ аз фанҳои забони тоҷикӣ, забони русӣ ва математика барои синфҳои 5-6 бо теъдоди умумии 1 846 000 нусха ба нақша гирифта шудааст. Муҳтавои рақамӣ дар китобҳои дарсӣ Дар баробари таҷдиди муҳтавои китобҳои дарсӣ, рақамикунонии онҳо низ ба яке аз самтҳои муҳимми рушди низоми таълим табдил ёфтааст. Яке аз унсурҳои амалии ин раванд истифодаи QR-кодҳо дар китобҳои дарсӣ мебошад, ки имконияти ҳамгироии муҳтавои чопӣ бо захираҳои рақамии таълимиро фароҳам месозад. Тавассути QR-код хонанда метавонад ба маводи иловагӣ, аз қабили наворҳои таълимӣ, сабтҳои аудиоӣ, машқҳои интерактивӣ, луғатҳо, намунаҳои талаффуз ва дигар захираҳои электронӣ дастрасӣ пайдо намояд. Чунин ҳамгироӣ муҳити таълимро ғанӣ гардонида, имконоти омӯзиши мустақил, инфиродӣ ва фаъолонаи хонандаро тавсеа мебахшад. Аз ҷумла, дар китобҳои дарсии насли нав аз фанни забони русӣ барои хонандагони синфҳои 2-4, ки дар ҳаммуаллифии мутахассисони Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Федератсияи Россия таҳия гардида, дар асоси Созишномаи байниҳукуматии ду кишвар аз ҷониби нашриёти «Просвещение»-и Россия ба нашр расидаанд, мавзуъҳои таълимӣ бо QR-кодҳо такмил шудаанд, ки барои рушди малакаҳои шунидан, талаффуз, муошират ва омӯзиши мустақили хонандагон имконоти нав фароҳам меоранд. Имсол ҷиҳати дастрасии умумӣ дар ҳама китобҳои дарсӣ QR-коде ҷой дода шуд, ки бо ворид шудан ба он шакли электронии китоби дарсӣ дастрас мешавад. Рақамикунонии китобҳои дарсӣ воситаи такмили сифати таълим мебошад. Аз нигоҳи педагогикаи муосир, истифодаи QR-кодҳо танҳо дар ҳоле самарабахш хоҳад буд, ки ба мақсадҳои таълим, хусусиятҳои синнусолии хонандагон ва талаботи психологияи рушд такя намояд. Муҳтавои рақамӣ бояд идомаи мантиқии маводи китоб бошад, на ҷойгузини он. Ҳамзамон, ҳангоми тарҳрезии чунин захираҳо зарур аст, ки тавозуни байни фаъолияти анъанавии омӯзиш ва истифодаи технологияҳои рақамӣ нигоҳ дошта шавад, то аз зиёдшавии вақти рӯ ба экран, сарбории маърифатӣ ва халалдор шудани тавозуни равониву эҳсосии хонандагон пешгирӣ гардад. Маҳз бо риояи чунин принсипҳо рақамикунонии китобҳои дарсӣ метавонад ба баланд бардоштани сифати таҳсил ва ташаккули салоҳиятҳои рақамии насли нав мусоидат намояд. Дар маҷмуъ, самаранокии ислоҳоти мазмуни таҳсилот ба сифати педагогӣ ва дараҷаи таъсири онҳо ба натиҷаҳои омӯзиши хонандагон вобаста аст. Аз ин рӯ, марҳалаи минбаъдаи рушди низоми китобҳои дарсӣ бояд ба такмили сиёсати давлатӣ дар самти таълиф ва арзёбии онҳо равона гардад. Аз ҷумла, зарур аст, меъёрҳои ягонаи таълифи китобҳои дарсӣ дар асоси муносибати босалоҳият ва таксономияи муосири ҳадафҳои таълимӣ такмил дода шуда, низоми бисёрмарҳалавии экспертизаи илмӣ, педагогӣ, психологӣ ва лингвистии китобҳо тақвият ёбад. Ҳамзамон, озмоиши ҳатмии китобҳои дарсӣ дар муассисаҳои таҳсилоти умумӣ, мониторинги мунтазами натиҷаҳои истифодаи онҳо, инчунин, таҷдиди даврии муҳтаво бо дарназардошти дастовардҳои илмҳои педагогӣ, рушди технологияҳои рақамӣ ва талаботи стандартҳои давлатии таҳсилот бояд ба унсури ҷудонашавандаи сиёсати таҳияи китобҳои дарсӣ табдил дода шавад. Умед ҲАСАНЗОДА, директори Маркази таҳия, нашр ва муомилоти китобҳои дарсӣ, илмию методии Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон
81
10.07.2026
