11.10.2024
Дар фурудгоҳи байналмилалии Душанбе Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро Раиси Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон, Муовини якуми Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар шахсони расмӣ гусел намуданд.
Дар ин сафар Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро вазири корҳои хориҷӣ, ёрдамчиёни Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои робитаҳои хориҷӣ ва оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва дигар шахсони расмӣ ҳамроҳӣ мекунанд.
Хабарҳои дигар
-
ДОНИШҶӮЁНИ ФИЛИАЛИ ДОНИШГОҲИ ДАВЛАТИИ МОСКВА БАХШИДА БА 35-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТӢ БАРНОМАИ ФАРҲАНГӢ БАРГУЗОР НАМУДАНД 2 августи соли 2026 донишҷӯёни Филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М.В. Ломоносов дар шаҳри Душанбе дар доираи нақшаи чорабиниҳои Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон бахшида ба таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Боғи фарҳангию фароғатии «Кӯли ҷавонон» барномаи фарҳангӣ баргузор намуданд. Чорабинӣ бо мақсади таҳкими ҳисси ватандӯстӣ, тарғиби арзишҳои миллӣ, арҷгузорӣ ба дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ ва ғанӣ гардонидани фароғати фарҳангии ҷавонон доир гардида, донишҷӯён бо пешниҳоди суруду таронаҳои ватандӯстона, барномаҳои ҳунарӣ ва иштироки фаъоли худ фазои идона ва хотирмонро барои сокинону меҳмонони пойтахт фароҳам оварданд. Баргузории чунин чорабиниҳо дар доираи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба таҳкими худшиносии миллӣ, эҳтиром ба арзишҳои фарҳангӣ ва боло бурдани рӯҳияи ватандӯстии ҷавонон мусоидат менамояд.
8
03.08.2026 -
МАСЪУЛИЯТИ МУШТАРАКИ ОИЛА, МАОРИФ ВА МАҚОМОТИ ДАВЛАТӢ ДАР ТАРБИЯ ТАРБИЯ – ПОЯИ СУБОТИ ҶОМЕА Дар шароити рушди босуръати ҷомеаи муосир масъалаи тарбияи насли наврас ба яке аз масъалаҳои муҳимми сиёсати давлатӣ, рушди устувори ҷомеа ва ҳифзи амнияти миллӣ табдил ёфтааст. Дар чунин шароит вазифаи муассисаи таълимӣ низ дигаргун мегардад. Агар қаблан мактаб бештар вазифаи таълимиро иҷро мекард, имрӯз ба он масъулияти ташаккули фарҳанги шаҳрвандӣ, маърифати ҳуқуқӣ, муқовимат ба таҳдидҳои иттилоотӣ ва тарбияи шахсияти устувор низ вогузор шудааст. Аммо таҷрибаи ҷаҳонӣ ва таҳқиқоти илмии педагогӣ нишон медиҳанд, ки ҳатто муассисаи таълимии пешрафта низ бе дастгирии оила, ҷомеа ва мақомоти давлатӣ ба натиҷаи дилхоҳ ноил шуда наметавонад. Тарбияи кӯдак раванди мураккаби иҷтимоӣ мебошад, ки дар он ҳар як субъекти тарбия вазифаи муайяни худро дорад. Аз ҳамин лиҳоз, масъалаи пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ дар байни ноболиғонро наметавон танҳо аз мавқеи ҳуқуқӣ арзёбӣ намуд, балки он, пеш аз ҳама, масъалаи педагогӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ мебошад. Ҳар қадар ҳамкории байни оила, муассисаи таълимӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ҷомеа ҳамоҳанг бошад, ҳамон андоза имконияти ташаккули муҳити солими тарбиявӣ бештар мегардад. Дар чунин муҳит на танҳо сатҳи ҳуқуқвайронкунӣ коҳиш меёбад, балки эҳсоси масъулият, ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ низ таҳким меёбад. ПЕШГИРИИ ҲУҚУҚВАЙРОНКУНӢ: МАСЪАЛАИ ҲУҚУҚӢ Ё ПЕДАГОГӢ? Дар муҳокимаҳои марбут ба ҳуқуқвайронкунӣ ва ҷинояткорӣ дар байни ноболиғон бештар ба таҳкими назорат, пурзӯр намудани чораҳои ҳуқуқӣ ва татбиқи ҷавобгарӣ таваҷҷуҳ зоҳир мегардад. Бешубҳа, чунин тадбирҳо барои ҳифзи тартиботи ҳуқуқӣ аҳаммияти муҳим доранд, аммо саволи асосӣ ин аст: оё танҳо чораҳои ҳуқуқӣ метавонанд пешгирии устувори ҳуқуқвайронкуниро таъмин намоянд? Ҳуқуқшиносӣ бештар бо оқибати кирдор сари кор дорад, дар ҳоле ки педагогика ба сабабҳои ташаккули он таваҷҷуҳ мекунад. Агар ҳуқуқ муайян созад, ки барои кирдори ғайриқонунӣ чӣ ҷавобгарӣ пешбинӣ шудааст, педагогика мекӯшад, муайян намояд, ки чаро чунин рафтор ба вуҷуд омад ва чӣ гуна метавон онро пеш аз содиршавӣ пешгирӣ кард. Таҳқиқоти педагогӣ ва психологӣ нишон медиҳанд, ки рафтори зиддиҷамъиятии кӯдак дар аксари ҳолат ногаҳон ба вуҷуд намеояд. Он натиҷаи раванди тадриҷӣ мебошад, ки дар он тағйироти ахлоқӣ, иҷтимоӣ ва равонӣ давра ба давра ташаккул меёбанд. Одатан, ин раванд аз коҳиш ёфтани шавқу рағбат ба таҳсил оғоз гардида, баъдан ба вайроншавии интизоми дохилии мактаб, паст шудани эҳтиром ба арзишҳои ахлоқӣ, маҳдуд гардидани муоширати солим, пайдо шудани муҳити номусоиди ҳамсолон ва дар ниҳоят, ба рафторҳои зиддиҳуқуқӣ мерасад. Аз ин нуқтаи назар, ҳуқуқвайронкунӣ бештар натиҷаи раванди нокомии тарбиявӣ мебошад. Аз ҳамин лиҳоз, вазифаи мактаб танҳо омӯзонидани фанҳо нест. Вазифаи он ташаккули инсонест, ки дониши худро дар роҳи ободии ҷомеа истифода мебарад. Ба ҳамин хотир, ҳамкории мунтазами омӯзгор, равоншинос, падару модар, нозири корҳои ноболиғон, прокурор ва дигар сохторҳои дахлдор бояд ба низоми доимии фаъолияти тарбиявӣ табдил дода шавад. ОМИЛҲОИ ИҶТИМОӢ ВА ПЕДАГОГИИ ҲУҚУҚВАЙРОНКУНИИ НОБОЛИҒОН Дар шароити муосир ҷомеаи Тоҷикистон мисли бисёр кишварҳои ҷаҳон бо тағйироти ҷиддии иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мебошад. Рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ, густариши шабакаҳои иҷтимоӣ, муҳоҷирати меҳнатӣ, тағйирёбии муносибатҳои оилавӣ ва таъсири фарҳангҳои гуногун ба тарзи зиндагии наврасон бетаъсир намемонанд. Оила – нахустин мактаби тарбия Дар ҳама давру замон оила нахустин муҳити ташаккули шахсияти инсон маҳсуб ёфтааст. Кӯдак пеш аз он ки ба мактаб ворид шавад, тарзи муносибат бо одамон, меъёрҳои ахлоқӣ, эҳтиром ба калонсолон, масъулиятшиносӣ ва ҳисси адолатро маҳз дар муҳити оила меомӯзад. Мутаассифона, бар асари муҳоҷирати меҳнатӣ, машғулияти доимии волидон ва баъзан коҳиши фарҳанги муоширати оилавӣ, вақти муоширати мустақими падару модар бо фарзанд кам гардидааст. Дар бисёр ҳолат фарзандон аз нигоҳи моддӣ таъмин мебошанд, аммо аз нигоҳи маънавӣ ба дастгирӣ ниёз доранд. Педагогикаи муосир исбот кардааст, ки камбуди таваҷҷуҳи тарбиявиро бо фароҳам овардани шароити моддӣ пурра ҷуброн кардан имконнопазир аст. Кӯдак, пеш аз ҳама, ба меҳрубонӣ, муошират, шунида шудан ва намунаи шахсии рафтори падару модар ниёз дорад. МАКТАБ – МУҲИТИ ТАШАККУЛИ ШАХСИЯТ Муассисаи таълимӣ ягона ниҳодест, ки метавонад фаъолияти тарбиявиро ба таври касбӣ ва пайваста ба роҳ монад. Имрӯз омӯзгор дар муҳити комилан дигар фаъолият мекунад. Агар ду-се даҳсола пеш манбаи асосии иттилооти кӯдак китоб, омӯзгор ва оила буданд, имрӯз наврас дар як шабонарӯз аз даҳҳо манбаи рақамӣ иттилоот мегирад. Баъзе аз ин иттилоот хусусияти созанда доранд, аммо қисми дигар метавонад ғояҳои зӯроварӣ, бепарвоӣ, бегонапарастӣ ва беэҳтиромиро нисбат ба арзишҳои миллӣ тарғиб намояд. Таъсири фазои рақамӣ Яке аз хусусиятҳои ҷомеаи имрӯзӣ он аст, ки қисми зиёди зиндагии наврасон ба фазои маҷозӣ интиқол ёфтааст. Шабакаҳои иҷтимоӣ, платформаҳои видеоӣ ва бозиҳои онлайнӣ ба қисми ҷудонашавандаи ҳаёти онҳо мубаддал гардидааст. Ин раванд дар баробари имкониятҳои васеи омӯзишӣ таҳдидҳои навро низ ба миён овардааст. Паҳн гардидани муҳтавои дорои унсурҳои зӯроварӣ, тарғиби тарзи ҳаёти носолим, суханҳои нафратангез, фиребҳои интернетӣ ва таъсири гурӯҳҳои ифротӣ метавонанд ба ҷаҳонбинии кӯдак таъсири манфӣ расонанд. Аз ин рӯ, имрӯз саводи рақамӣ бояд ҳамчун ҷузъи тарбияи шаҳрвандӣ баррасӣ гардад. Кӯдак бояд на танҳо истифодаи технологияро омӯзад, балки тарзи бехатар ва масъулонаи истифодаи онро низ аз худ намояд. НИГОҲЕ БА МОДЕЛИ «ПАНҶ ҲАЛҚАИ ТАРБИЯ» Таҳлили таҷрибаи фаъолияти муассисаҳои таълимӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва омӯзиши адабиёти илмӣ нишон медиҳад, ки самаранокии корҳои пешгирикунанда, пеш аз ҳама, аз сатҳи ҳамоҳангии субъектҳои тарбия вобаста мебошад. Ҳар қадар фаъолияти онҳо пароканда бошад, ҳамон андоза таъсири тарбиявӣ коҳиш меёбад. Баръакс, вақте ки ҳамаи онҳо бо ҳадафи муштарак амал мекунанд, имконияти ташаккули шахсияти солим бештар мегардад. Бо такя ба ҳамин хулосаҳо, пешниҳод менамоем, ки раванди тарбияи кӯдак ва пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ дар асоси «Модели панҷ ҳалқаи тарбия» баррасӣ гардад. ҲАЛҚАИ АВВАЛ - ОИЛА Оила нахустин муҳити ташаккули шахсият мебошад. Дар ин ҷо арзишҳои аввалини инсонӣ, эҳтиром ба калонсолон, муносибат ба меҳнат, ростқавлӣ, масъулиятшиносӣ ва меҳру муҳаббат ба Ватан шакл мегирад. Ҳеҷ як муассисаи таълимӣ наметавонад ҷойгузини муҳити солими оила гардад. Агар кӯдак дар хона муҳаббат, эҳтиром ва намунаи хуби рафторро набинад, мактаб маҷбур мешавад, ин камбудиҳоро ҷуброн намояд, ки ин ҳамеша имконпазир нест. Аз ин рӯ, баланд бардоштани фарҳанги тарбияи оилавӣ бояд яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоӣ бошад. ҲАЛҚАИ ДУЮМ – МУАССИСАИ ТАЪЛИМӢ Мактаб ягона муассисаи иҷтимоӣ мебошад, ки фаъолияти тарбиявиро ба таври касбӣ, мақсаднок ва пайваста амалӣ менамояд. Вазифаи омӯзгор танҳо дарс гуфтан нест, ӯ барои кӯдак намунаи ахлоқ, масъулият, муносибат ба ҷомеа ва эҳтиром ба қонун мебошад. Дар айни замон, бояд эътироф кард, ки нақши омӯзгор имрӯз нисбат ба солҳои пеш хеле мураккабтар шудааст. Агар пештар омӯзгор манбаи асосии дониш буд, имрӯз ӯ бояд дар баробари омӯзиш, кӯдакро ба интихоб кардани иттилооти дуруст, муқовимат ба таъсири манфии фазои рақамӣ ва ташаккули тафаккури интиқодӣ низ омӯзонад. ҲАЛҚАИ СЕЮМ – ҶОМЕА Муҳити иҷтимоӣ дар ташаккули ҷаҳонбинии кӯдак саҳми назаррас дорад. Мутаассифона, баъзан кӯдак дар мактаб арзишҳои мусбатро меомӯзад, аммо берун аз он бо муҳити дигар рӯ ба рӯ мешавад. Агар ҷомеа ва муассисаи таълимӣ дар як самт амал накунанд, таъсири тарбия коҳиш меёбад. Аз ҳамин лиҳоз, эҳёи анъанаҳои неки маҳалла, рушди фаъолияти фарҳангӣ ва ҷалби ҷавонон ба корҳои ҷамъиятӣ бояд ҳамчун ҷузъи муҳимми сиёсати пешгирикунанда арзёбӣ гардад. ҲАЛҚАИ ЧОРУМ – МАҚОМОТИ ДАВЛАТӢ Мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, комиссияҳои ҳуқуқи кӯдак, мақомоти маҳаллӣ, сохторҳои ҷавонон ва дигар идораҳои давлатӣ танҳо вазифаи назоратӣ надоранд, онҳо шарикони муҳимми ташаккули фарҳанги ҳуқуқӣ мебошанд. Аз ин рӯ, ҳамкории онҳо бо муассисаҳои таълимӣ бояд ба принсипҳои эътимод, ҳамоҳангӣ ва пешгирии барвақтӣ асос ёбад. Таҷриба нишон медиҳад, ки вохӯриҳои мунтазами кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бо хонандагон, суҳбатҳои озод, муҳокимаи мисолҳои воқеӣ ва иштироки онҳо дар чорабиниҳои тарбиявӣ натиҷаи бештар медиҳанд. ҲАЛҚАИ ПАНҶУМ – ФАЗОИ ИТТИЛООТӢ Дар шароити асри XXI дигар наметавон фазои маҷозиро аз муҳити тарбия ҷудо кард. Телефони ҳамроҳ ва шабакаҳои иҷтимоӣ барои бисёр наврасон ба манбаи доимии маълумот, муносибат ва ҳатто шаклгирии ҷаҳонбинӣ табдил ёфтаанд. Аз ин рӯ, саводи рақамӣ бояд ҷузъи ҳатмии фарҳанги шаҳрвандӣ бошад. Кӯдак бояд на танҳо истифодаи технологияҳоро донад, балки фарқ кардани иттилооти дуруст аз ғалат, эҳтироми ахлоқи муоширати интернетӣ ва муқовимат ба муҳтавои ифротӣ ё зӯроваронаро низ омӯзад. Ин вазифаро танҳо омӯзгор иҷро карда наметавонад. Дар ин самт, ҳамкории оила, муассисаи таълимӣ ва мақомоти давлатӣ зарур аст. Бо такя ба таҷрибаи фаъолияти соҳаи маориф ва таҳлили масъала, пешниҳод менамоем, ки барои баланд бардоштани самаранокии корҳои пешгирикунанда чораҳои зерин мавриди баррасӣ қарор гиранд: Якум. Дар назди ҳар як муассисаи таълимӣ гурӯҳи доимии ҳамоҳангсозии тарбиявӣ таъсис дода шавад, ки ба ҳайати он роҳбарияти муассиса, роҳбари синф, равоншинос, намояндаи падару модарон ва нозири корҳои ноболиғон дохил бошанд. Дуюм. Барои хонандагони гурӯҳи хавф «харитаи инфиродии дастгирии тарбиявӣ» таҳия карда шавад. Дар он на танҳо мушкилот, балки тадбирҳои мушаххаси ислоҳӣ, муҳлати иҷро ва масъули ҳар як сохтор нишон дода шавад. Сеюм. Дар ҳамаи муассисаҳои таълимӣ на камтар аз як маротиба дар семоҳа машваратҳои муштараки омӯзгорон, равоншиносон ва намояндагони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ баргузор карда шуда, вазъи тарбиявии муҳокимашаванда таҳлил гардад. Чорум. Барномаҳои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии падару модарон аз шакли анъанавии маҷлисҳо ба шакли семинарҳои амалӣ, машваратҳои инфиродӣ ва омӯзишҳои мавзуӣ гузаронида шаванд. Панҷум. Дар ҳамкорӣ бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва воситаҳои ахбори омма маводи муосири тарбиявӣ оид ба амнияти рақамӣ, фарҳанги ҳуқуқӣ, муқовимат ба зӯроварӣ ва ҳифзи кӯдак дар фазои маҷозӣ омода ва мунтазам паҳн карда шавад. Шашум. Таҷрибаи муассисаҳои таълимие, ки дар самти корҳои тарбиявӣ ва пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ натиҷаҳои назаррас доранд, ҷамъбаст ва ҳамчун таҷрибаи пешқадам дар сатҳи шаҳр ва ҷумҳурӣ тавсия карда шавад. Ҳафтум. Низоми арзёбии фаъолияти тарбиявии муассисаҳои таълимӣ такмил дода шуда, дар баробари нишондиҳандаҳои таълимӣ, нишондиҳандаҳои муҳити ахлоқӣ, ҳамкории муассиса бо оила ва натиҷаҳои корҳои пешгирикунанда низ ба инобат гирифта шаванд. ХУЛОСА Тарбияи насли наврас ҳамеша меҳвари рушди давлат ва ҷомеа буда, дар шароити имрӯза аҳаммияти он боз ҳам бештар гардидааст. Ҷумҳурии Тоҷикис¬тон таҳти роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъалаи тарбияи инсонро ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ табдил додааст. Қабули қатъномаи Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба «Даҳсолаи байналмилалӣ оид ба таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда, солҳои 2027-2036» далели равшани он аст, ки имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ низ аҳаммияти тарбияро ҳамчун омили сулҳу субот эътироф менамояд. Дар чунин шароит низоми маориф, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, оила ва ҷомеа вазифадоранд фаъолияти худро аз доираи ҳамоҳангсозии одӣ ба сатҳи ҳамгироии воқеӣ бардоранд. Танҳо дар ин сурат метавон муҳити тарбиявие бунёд намуд, ки дар он кӯдак на танҳо аз ҳуқуқвайронкунӣ дур мемонад, балки ҳамчун шахсияти дорои масъулияти шаҳрвандӣ, маърифати ҳуқуқӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ташаккул меёбад. Ҷамшед МАҶИДЗОДА, мудири шуъбаи маорифи ноҳияи Исмоили Сомонӣ, номзади илмҳои педагогӣ
30
03.08.2026 -
ШОМИ ФАРҲАНГИИ «ШАҲДИ ИСТИҚЛОЛ» 2 августи соли 2026 дар боғи Куруши Кабири ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе дар доираи нақшаи чорабиниҳои Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон бахшида ба таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон шоми фарҳангии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ таҳти унвони «Шаҳди Истиқлол» баргузор гардид. Дар чорабинӣ роҳбарият, омӯзгорон, кормандон ва донишҷӯёни донишгоҳ иштирок намуда, ансамбли «Чеҳранамо»-и донишгоҳ бо иҷрои суруду таронаҳои ватандӯстона, рақсҳои миллӣ ва барномаи рангини фарҳангӣ фазои идона ва руҳияи баланди ватандӯстиро миёни сокинону меҳмонони пойтахт тақвият бахшид. Ҳадафи баргузории чорабинӣ таҳкими ҳисси ватандӯстӣ, тарғиби арзишҳои миллӣ, муаррифии фарҳанги ғании тоҷикон ва арҷгузорӣ ба дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ мебошад. Бояд зикр намуд, ки силсилаи барномаҳои фарҳангии «Шаҳди Истиқлол» то таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар ҳафта дар боғи Куруши Кабир баргузор гардида, ансамбли «Чеҳранамо»-и Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ бо барномаҳои нави ҳунарӣ ба сокинону меҳмонони пойтахт ҳунарнамоӣ хоҳад кард.
7
03.08.2026
