16.11.2026
Коррупсия яке аз падидаҳои номатлуби иҷтимоӣ мебошад, ки метавонад ба рушди иқтисодӣ, устувории ҷомеа, эътимоди шаҳрвандон ба сохторҳои давлатӣ ва пешрафти соҳаҳои гуногун таъсири манфӣ расонад. Маълум, ки мубориза бо коррупсия танҳо вазифаи мақомоти давлатӣ нест. Ин масъала ба ҳар як шаҳрванди ҷомеа дахл дорад, зеро муносибати ҳар яки мо ба қонун, виҷдон, масъулият ва адолат дар ташаккули муҳити солим нақши муҳим мебозад.
Ман чунин мешуморам, ки коррупсия танҳо гирифтани маблағи ғайриқонунӣ нест. Вақте ки шахс вазифаи худро барои манфиати шахсӣ истифода мебарад, ҳуқуқи дигаронро нодида мегирад, шиносбозӣ мекунад ё бо роҳи ғайриқонунӣ барои худ имтиёз ба даст меорад, ба амали коррупсионӣ иртибот мегирад. Аз ин рӯ, мубориза бо коррупсия, пеш аз ҳама, мубориза барои покии муносибатҳои ҷамъиятӣ ва ҳифзи арзишҳои инсонӣ мебошад.
Коррупсия мушкили ҳуқуқӣ ва ҳам маънавӣ мебошад. Қонун амалҳои коррупсиониро манъ мекунад, аммо танҳо он наметавонад дар дили инсон ҳисси поквиҷдонӣ ва масъулиятро ба вуҷуд оварад. Барои ҳамин, пешгирии коррупсия бояд аз тарбияи инсон оғоз шавад.
Агар шахс аз хурдӣ ба қадру моҳияти меҳнати ҳалол бирасад ҳаққи дигаронро эҳтиром кунад ва барои расидан ба мақсад роҳҳои ғайриқонуниро интихоб накунад, эҳтимоли ба коррупсия даст заданаш камтар мегардад. Баръакс, агар дар муҳити инсон чунин андеша ҷой гирад, ки «бе пул кор пеш намеравад» ё «бо шинос ҳама чиз ҳал мешавад», ин метавонад тадриҷан ба як одати хатарнок табдил ёбад.
Фарҳанги зиддикоррупсионӣ бояд қисми фарҳанги умумии шаҳрвандӣ бошад. Шаҳрванд бояд на танҳо ҳуқуқҳои худро донад, балки вазифа ва масъулиятро низ дар назди ҷомеа дарк намояд.
Ман ҳамчун омӯзгор чунин мешуморам, ки муассисаи таълимӣ дар пешгирии коррупсия ҷойгоҳи махсус дорад. Омӯзгор танҳо дониш намедиҳад, ӯ ба ташаккули ҷаҳонбинӣ, ахлоқ ва муносибати хонандагон ба ҷомеа низ таъсир мерасонад.
Дар муҳити таълимӣ бояд адолат, шаффофият ва баробарӣ ба арзишҳои воқеӣ табдил ёбанд. Баҳои донишҷӯ бояд натиҷаи дониш ва меҳнати ӯ бошад. Муносибат ба донишҷӯён бояд бе табъиз ва бе афзалият додан ба ошноӣ ё мақоми оилавӣ сурат гирад.
Дар дарсҳо метавон мавзуъҳои марбут ба қонун, ҳуқуқи шаҳрвандӣ, масъулият, виҷдон ва зарари коррупсияро бо мисолҳои ҳаётӣ муҳокима кард. Ҷавонон бояд эътимоди қавӣ дошта бошанд, ки муваффақияти ҳақиқӣ бо меҳнат, дониш ва қобилият ба даст меояд, на бо роҳи фиреб ё истифодаи муносибатҳои шахсӣ.
Яке аз воситаҳои муассири пешгирии коррупсия шаффофият мебошад. Ҳар қадар тартиби қабули қарор, пешниҳоди хидматрасонӣ, тақсимоти имкониятҳо ва масъулияти шахсони мансабдор равшан бошад, ҳамон андоза ҷой барои муносибатҳои пинҳонӣ кам мешавад.
Технологияҳои муосир низ метавонанд дар ин самт нақши муҳим дошта бошанд. Хидматрасониҳои электронӣ, сабти расмии муроҷиатҳо, рақамикунонии равандҳо ва дастрасии шаҳрвандон ба маълумоти зарурӣ метавонанд вобастагиро аз қарорҳои шахсӣ кам кунанд.
Аммо технология танҳо восита аст. Агар фарҳанги ҳуқуқӣ ва ахлоқии инсонҳо баланд набошад, ягон низоми техникӣ наметавонад ҳамаи мушкилотро ҳал кунад. Аз ин рӯ, шаффофияти идорӣ бояд бо масъулияти шахсӣ ва назорати ҷамъиятӣ ҳамроҳ бошад.
Бовар дорам, ки пешгирии коррупсия аз тағйир додани муносибати худи мо оғоз меёбад. Ҳар як инсон метавонад бо риояи қонун, рад кардани роҳи ғайриқонунии амалҳо ва дастгирии адолат саҳми худро гузорад.
Бояд дар назар дошт, ки коррупсия танҳо як масъалаи ҳуқуқӣ нест; он масъалаи виҷдон, фарҳанг, масъулият ва адолат низ мебошад. Агар ҳар яки мо ба қонун эҳтиром гузорем, роҳи ғайриқонуниро рад кунем ва дар назди дигарон масъулиятшинос бошем, барои коҳиш додани ин падида саҳми воқеӣ мегузорем.
Толибҷон ШЕХИМОВ,
устоди Коллеҷи омӯзгории шаҳри Панҷакент