19.09.2024
Имрӯз, 19 сентябр, дар доираи сафари кории Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ноҳияи Данғара раиси вилояти Хатлон Давлаталӣ Саид ва вазири маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Раҳим Саидзода дар деҳаи Сафобахш (Охунбобо)-и ҷамоати деҳоти Сафобахш бинои муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии рақами 87 мавриди истифода қарор дода шуд.
Иншоот дар доираи тадбирҳои созандагӣ ба истиқболи ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар заминаи ҳамкориҳо бо бахши хусусӣ сохта шудааст.
Бинои муассисаи нави таълимӣ якошёна буда, барои 540 хонанда дар ду баст пешбинӣ гардидааст.
Муассисаи замонавии таълимӣ аз 9 синфхонаи барҳаво, аз ҷумла кабинетҳои фаннии химия, физика, математика, синфхонаҳои технологияи таълими меҳнат барои писарон ва духтарон, синфхонаҳои компютерӣ, китобхонаву толори барҳавои хониш, ҳуҷраҳои корӣ барои омӯзгорон ва дигар иншооти ёрирасон мебошад.
Корҳои сохтмонӣ дар иншооти соҳаи маориф моҳи январи соли 2021 оғоз гардида, бо саҳми соҳибкорони маҳаллӣ дар масоҳати 2 000 м2 бунёд карда шудааст. Дар рафти сохтмон беш аз 20 нафар сокинони маҳаллӣ ба кор ҷалб гардида, бо маоши хуб таъмин буданд.
Раиси вилояти Хатлон Давлаталӣ Саид зимни шиносоӣ бо синфхонаҳои муассисаи нави таълимӣ ба сифати корҳои сохтмонӣ баҳои баланд дода, омӯзгорону хонандагони ин муассисаи зебои замонавӣ ва падару модарони арҷмандро ба муносибати ифтитоҳи он табрик намуданд.
Раиси вилоят таъкид намуданд, ки бо истифода аз шароиту имкониятҳои беҳтарине, ки аз ҷониби давлат ва Ҳукумати мамлакат барои онҳо муҳайё карда шудааст, бо сатҳи баланди масъулият, саводу маърифат, хониши намунавӣ ва одобу ахлоқ бояд намунаи ибрати дигарон бошанд.
Хадамоти матбуоти
раиси вилояти Хатлон
Хабарҳои дигар
-
ШОМИ ФАРҲАНГИИ «ШАҲДИ ИСТИҚЛОЛ» ДАР БОҒИ «КУРУШИ КАБИР» 15 августи соли 2026 дар Боғи фарҳангии «Куруши Кабир» бо ташаббуси Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ шоми фарҳангии «Шаҳди Истиқлол» баргузор гардид. Чорабинӣ ба муносибати 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон доир гардида, дар он устодону кормандон ва донишҷӯёни донишгоҳ иштирок намуданд. Дар доираи барномаи фарҳангӣ суруду таронаҳои ватандӯстона, рақсу мусиқӣ ва дигар намоишҳои ҳунарӣ пешкаши ҳозирин гардонида шуданд. Дар барномаи фарҳангӣ Истиқлоли давлатӣ, сулҳу ваҳдати миллӣ, Ватан ва дастовардҳои даврони соҳибистиқлолӣ васф гардиданд. Баргузории чунин чорабиниҳо ба таҳкими ҳисси ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва арҷгузорӣ ба арзишҳои фарҳангиву маънавии миллӣ дар миёни ҷавонон мусоидат менамояд.
1
15.08.2026 -
ОМӮЗИШИ АСОСҲОИ ЗЕҲНИ СУНЪӢ ДАР МУАССИСАҲОИ ТАЪЛИМӢ – ТАЛАБИ ЗАМОНИ МУОСИР Технологияҳои навин ва зеҳни сунъӣ тадриҷан ба ҷузъи ҷудонашавандаи фаъолияти инсон табдил ёфта, дар тамоми соҳаҳо ба таври фарогир истифода мешаванд. Дар ин раванд, нақши зеҳни сунъӣ бештар барҷаста гардида, ба яке аз омилҳои муҳимми такмили фаъолияти инсон ва рушди ҳамаҷонибаи соҳаҳои гуногун мубаддал шудааст. Аз ин ҷост, ки дар низоми маорифи аксари кишварҳо раванди омӯзиши асосҳои зеҳни сунъӣ дар муассисаҳои таълимӣ оғоз гардида, ҷузъи муҳимми фаъолияти омӯзгорону хонандагон маҳсуб меёбад. Дар Тоҷикистон низ ҷиҳати истифодаи имконоти зеҳни сунъӣ ва омода намудани мутахассисони соҳа тадбирҳои мушаххас андешида мешаванд. Аз ҷумла, дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ факултетҳо, кафедраҳо ва ихтисосҳои марбут ба зеҳни сунъӣ таъсис ёфта, мутахассисони ин соҳаро омода мекунанд. Дар ин замина, ворид намудани барномаҳои таълимии марбут ба омӯзиши асосҳои зеҳни сунъӣ дар муассисаҳои таълимӣ яке аз қадамҳои муҳим ба ҳисоб меравад, зеро шиносоии хонандагон бо имконот ва истифодаи дурусти технологияҳои зеҳни сунъӣ метавонад барои ташаккули малакаҳои муосир, тафаккури эҷодӣ ва омодагии онҳо ба талаботи бозори меҳнати оянда заминаи мусоид фароҳам оварад. Вобаста ба масъалаи татбиқи барномаҳои таълимии зеҳни сунъӣ дар муассисаҳои таҳсилоти умумӣ ва зарурати омӯзиши он, бо директори Маркази ҷумҳуриявии таълимию методии назди Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон Шавкат Каримзода суҳбате анҷом додем, ки фишурдаи онро ба хонандагон пешкаш менамоем. – Дар ҷаҳони муосир бо рушди босуръати техника ва технологияҳои рақамӣ зеҳни сунъӣ ба яке аз омилҳои муҳимми пешрафти ҷомеа табдил ёфта, дар соҳаҳои гуногуни фаъолияти инсонӣ мавриди истифода қарор гирифтааст, ки соҳаи маориф низ аз ин раванд истисно нест. Ба назари шумо, аҳаммияти татбиқи зеҳни сунъӣ дар соҳаи маориф дар чӣ зоҳир мегардад? – Омӯзиши зеҳни сунъӣ имрӯз барои низоми маорифи Тоҷикистон аҳаммияти стратегӣ дорад. Дар Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2040 ҷорӣ намудани фанни «Асосҳои зеҳни сунъӣ» дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ ҳамчун яке аз самтҳои амал муайян шудааст. Ҳамчунин, тибқи банди 6-и Нақшаи чорабиниҳои «Солҳои рушди иқтисоди рақамӣ ва инноватсия» барои солҳои 2026-2027, ҷорӣ намудани ин фан дар барномаҳои таълимии муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ вазифаи мушаххаси давлатӣ мебошад. Муҳиммияти омӯзиши фанни мазкур дар он аст, ки мактаб бояд хонандаро ба зиндагӣ, таҳсил ва фаъолияти касбӣ дар муҳити рақамии нав омода созад. Хонанда бояд моҳияти зеҳни сунъӣ, имконияту маҳдудиятҳои он, тарзи кор бо иттилоот ва қоидаҳои истифодаи бехатару масъулонаро дарк намояд. Ин фан барои рушди саводнокии рақамӣ, тафаккури мантиқию таҳлилӣ, эҷодкорӣ ва омодагии ҷавонон ба касбу ихтисосҳои оянда замина мегузорад. Зеҳни сунъӣ ҳамчун мавзуи маҳдуди илмӣ ё соҳаи махсуси барномасозон маънидод намешавад, он ба омӯзиш, меҳнат, муошират, эҷодкорӣ, таҳқиқот ва қабули қарорҳо равона гардидааст. Хонандагони замони муосир ҳангоми фаъолияту омӯзиш бо воситаҳои зеҳни сунъӣ рӯ ба рӯ мешаванд. Аз ин рӯ, вазифаи мактаб дар баробари омӯзонидани тарзи истифодаи барнома ё платформа чӣ гуна фаъолият намудани зеҳни сунъӣ, манбаи дастрасии маълумот ба хато роҳ додан (сабаб ва омилҳо) хатарҳои он ва эҳсоси масъулияти шахс ҳангоми истифодаи он ба шумор меравад. Омӯзиши зеҳни сунъӣ, пеш аз ҳама, бояд рушди тафаккури хонандагонро такмил бахшида, то онҳо тавонанд саволи дуруст гузоранд, ҷавоби дарёфтаашонро таҳлил намоянд, маълумотро бо манбаъҳои дигар муқоиса кунанд ва ба ҳар натиҷаи пешниҳодкардаи барнома бе санҷиш бовар накунанд. Агар танҳо тарзи истифодаи воситаро омӯзонем, дониш бо тағйир ёфтани он восита зуд куҳна мешавад, вале агар тафаккури таҳлилӣ, фарҳанги рақамӣ ва қобилияти омӯзиши мустақилонаро ташаккул диҳем, хонанда метавонад ба технологияи нав мутобиқ шавад. Мақсади асосии барнома низ ташаккули саводнокии зеҳни сунъӣ, ҷаҳонбинии илмӣ, тафаккури мантиқӣ, таҳлилӣ ва эҷодӣ, инчунин, омода намудани хонандагон дар масъалаи истифодаи бехатару масъулонаи технологияҳои навин мебошад. – Солҳои охир дар самти ворид намудани технологияҳои зеҳни сунъӣ ба низоми маориф корҳои муайян ба анҷом расонида шудаанд. Қабули Барномаи таълимии асосҳои зеҳни сунъӣ дар муассисаҳои таълимӣ ҳамчун яке аз иқдомҳои муҳим ба ҳисоб меравад. Барномаи мазкур чӣ гуна таҳия шудааст ва ҷойгоҳи он дар нақшаи таълим чӣ гуна хоҳад буд? – Ин ҷо як нуктаи муҳимро бояд шарҳ дод. Барномаи мукаммали фанни мазкур барои хонандагони синфҳои 10 ва 11 таҳия гардида, омӯзиши 68-соатаро дар ҳар синф пешбинӣ мекунад. Яъне, ҳаҷми умумии барнома барои ду соли таҳсил 136 соатро ташкил медиҳад. Дар айни замон ҷорӣ намудани ин фан ба таври марҳалавӣ баррасӣ мешавад. Барои марҳалаи аввали озмоишӣ, омӯзиши барномаи 68-соата дар синфи 10 ва 11 пешбинӣ гардидааст. Ин имкон медиҳад, ки пеш аз густариши васеъ бояд сатҳи омодагии омӯзгорон, шароити техникии муассисаҳо, мазмуни маводи таълимӣ ва натиҷаҳои омӯзиши хонандагон воқеъбинона арзёбӣ шаванд. Чунин тарзи корбарӣ хеле муҳим буда, ворид намудани фанни нав танҳо бо таҳияи як барнома анҷом намеёбад. Барои таълими босифат китоби дарсӣ, дастури омӯзгор, нақшаи тақвимӣ, дафтари корҳои амалӣ, супоришҳои арзёбӣ, маводи рақамӣ ва низоми дастгирии методӣ заруранд. Барнома дар асоси муносибати босалоҳият таҳия шудааст, яъне, натиҷаи таълим бо он муайян карда мешавад, ки хонанда баъд аз омӯзиш чӣ кор карда метавонад: оё маълумотро таҳлил менамояд, бо воситаҳои рақамӣ кор мекунад, хатарҳоро мешиносад, лоиҳа таҳия мекунад ва натиҷаи кори худро асоснок муаррифӣ карда метавонад ё не. Дар таҳияи барнома кӯшиш шудааст, ки мазмун аз маҷмуи таърифҳои мураккаб иборат набошад. Ҳар мафҳум бояд бо мисол, масъалаи воқеӣ, таҷриба, таҳлил ва фаъолияти амалии хонанда пайваст гардад. – Хонандагон дар доираи ин фан кадом мавзуъҳоро меомӯзанд? – Барнома аз шиносоӣ бо мафҳум ва таърихи рушди зеҳни сунъӣ оғоз мешавад. Баъдан хонандагон бо алгоритмҳо, додаҳо, омӯзиши мошинӣ, шабакаҳои нейронӣ, биниши компютерӣ, коркарди забони табиӣ, моделҳои забонӣ, агентҳои интеллектуалӣ ва робототехника шинос мешаванд. Қисми дигари барнома ба истифодаи зеҳни сунъӣ дар соҳаҳои маориф, тандурустӣ, саноат, кишоварзӣ, иқтисод, нақлиёт, идоракунӣ ва ғайра бахшида шудааст. Ин барои он зарур аст, ки хонанда зеҳни сунъиро танҳо ҳамчун чат ё воситаи тавлиди матн тасаввур накунад. Доираи истифодаи он хеле васеъ аст. Масъалаҳои ахлоқӣ, ҳуқуқӣ ва амнияти иттилоотӣ низ дар омӯзиши ин фан ҷойгоҳи ҷиддӣ доранд. Хонанда бояд фаҳмад, ки маълумоти шахсӣ чист, кадом маълумотро ба низомҳои рақамӣ ворид кардан мумкин нест, ҳуқуқи муаллиф чӣ гуна риоя мешавад, муҳтавои сохта чӣ тавр шинохта мешавад ва чаро ҷавоби зеҳни сунъӣ ҳамеша саҳеҳ нест. Барнома бо фанҳои технологияи иттилоотӣ, математика, физика, забон, адабиёт, таърих, ҳуқуқ, иқтисод, биология ва фанҳои ҷомеашиносӣ робитаи зич дорад. Масалан, барои таҳлили додаҳо дониши математикӣ зарур аст, барои кор бо моделҳои забонӣ саводи забонӣ аҳаммият дорад ва барои баррасии масъалаҳои махфият ё ҳуқуқи муаллиф донишҳои ҳуқуқӣ истифода мешаванд. Ҳадаф ин аст, ки хонанда донишҳои аз фанҳои гуногун гирифтаашро дар ҳалли як масъалаи воқеӣ истифода барад. – Ҳангоми таҳияи барнома таҷрибаи байналмилалӣ то кадом андоза ба назар гирифта шуд? – Барнома ба модели як кишвар ё ба фаъолияти як ширкати технологӣ вобаста карда нашудааст. Мо аз равишҳои умумии байналмилалӣ дар самти саводнокии рақамӣ, фарҳанги истифодаи технологияҳо, амнияти иттилоотӣ, тафаккури интиқодӣ ва ахлоқи зеҳни сунъӣ истифода кардем. Дар таҷрибаи муосири ҷаҳонӣ як андешаи муҳим ташаккул ёфтааст: кӯдак бояд технологияи зеҳни сунъиро танҳо истифода накунад, моҳияти онро низ фаҳмад. Ӯ бояд донад, ки алгоритмҳо аз додаҳо меомӯзанд, додаҳо метавонанд нопурра ё ғаразнок бошанд ва натиҷаи система ҳамеша ҳақиқати ниҳоӣ нест. Ҳангоми мутобиқсозии ин равишҳо шароити Тоҷикистонро ба назар гирифтем: забони таълим, арзишҳои миллӣ, имконияти воқеии муассисаҳо, сатҳи омодагии омӯзгорон ва талаботи санадҳои давлатии соҳаи маориф. Барои мо бетарафии технологӣ низ муҳим аст. Барномаи таълимӣ набояд ба таблиғи барнома, платформа ё ширкати мушаххас табдил ёбад. Хонанда бояд принсипи кори технологияро омӯзад ва тавонад воситаро бо дарназардошти мақсад, бехатарӣ ва эътимоднокӣ интихоб намояд. Дар барнома тавсияҳои байналмилалӣ вобаста ба саводнокии рақамӣ, амнияти иттилоотӣ, рушди тафаккури интиқодӣ ва истифодаи масъулонаи технологияҳо ба назар гирифта шудаанд. – Барои татбиқи самараноки зеҳни сунъӣ дар муассисаҳои таълимӣ мавҷудияти инфрасохтори рақамӣ ва шароити техникии муносиб аҳаммияти калидӣ дорад. Барои таълими фан муассисаҳои таълимӣ аз ҷиҳати техникӣ ба чӣ ниёз доранд? – Росташро гӯем, таълими зеҳни сунъӣ бе муҳити техникии мувофиқ самарабахш намешавад, аммо ин маънои онро надорад, ки аз рӯзи аввал ҳар муассиса бояд озмоишгоҳи хеле гаронбаҳо дошта бошад. Дар оғоз компютерҳои коршоям, интернети устувор, проектор ё тахтаи электронӣ ва дастрасӣ ба захираҳои рақамии бехатар заруранд. Компютер барои иҷрои корҳои амалӣ, таҳияи дархостҳо, таҳлили додаҳо, моделсозӣ ва иҷрои лоиҳаҳои таълимӣ истифода мешавад. Дар марҳалаҳои минбаъда муассисаҳо метавонанд бо таҷҳизоти робототехника, микроконтроллерҳо, сенсорҳо, воситаҳои моделсозӣ ва озмоишгоҳҳои рақамӣ таъмин карда шаванд. Муҳим аст, ки таҷҳизот, воқеан, дар дарс истифода шавад. Инчунин, барнома бояд барои муассисаҳое, ки интернети маҳдуд доранд, роҳҳои алтернативӣ пешниҳод намояд. Қисме аз машғулиятҳоро метавон бо симуляторҳои офлайнӣ, маводи пешакӣ боргиришуда, мисолҳои коғазӣ ва муҳокимаи ҳолатҳои воқеӣ гузаронд. Зеҳни сунъиро танҳо бо кушодани як сомона омӯзонидан дуруст нест. Талаботи барнома компютер, интернет, воситаҳои интерактивӣ, китобхонаи рақамӣ ва озмоишгоҳи таълимиро ҳамчун унсурҳои муҳимми муҳити омӯзиш муайян мекунад. Ҳангоми интихоби муассисаҳои пилотӣ ҳолати таҷҳизот, дастрасӣ ба интернет, таъминоти барқ ва имконияти дастгирии техникӣ омӯхта мешавад. Ин ба мо имкон медиҳад, ки қарорҳоро дар асоси вазъияти воқеӣ қабул намоем. – Аз нигоҳи шумо, бо ворид шудани зеҳни сунъӣ нақши омӯзгор тағйир меёбад? – Албатта, тағйир меёбад, вале кам намешавад, баръакс, масъулияти омӯзгор бештар мегардад. Зеҳни сунъӣ метавонад матн, расм, савол, нақша ва ҳатто намунаи дарсро пешниҳод намояд, аммо он вазъи равонии хонандаро мисли омӯзгор эҳсос намекунад, муҳити синфро идора карда наметавонад, масъулияти тарбияро ба зимма намегирад ва барои натиҷаи ниҳоии таълим ҷавобгар нест. Омӯзгор дар чунин шароит ҳамчун роҳнамо, тарроҳи фаъолияти таълимӣ ва шахсе баромад мекунад, ки ба хонанда тарзи фикр кардан, санҷидани маълумот ва истифодаи дурусти технологияро меомӯзонад. Омӯзгори фан бояд дониши соҳавӣ дошта бошад, принсипҳои асосии зеҳни сунъӣ, алгоритмҳо ва таҳлили додаҳоро фаҳмад, аз воситаҳои рақамӣ истифода карда тавонад ва дарсро бо усулҳои фаъол ташкил намояд. Ҳамзамон, донистани ахлоқи рақамӣ, ҳифзи маълумоти шахсӣ, ҳуқуқи муаллиф ва амнияти киберӣ зарур аст. Технологияҳо хеле зуд тағйир меёбанд. Аз ин рӯ, омӯзгори ин фан бояд ба омӯзиши пайваста омода бошад. Донише, ки имрӯз кофӣ менамояд, баъд аз ду ё се сол метавонад ба навсозӣ ниёз пайдо кунад. Айни замон интихоби омӯзгорони фанҳои технологияи иттилоотӣ, барномасозӣ, математика ва мутахассисони дорои таҷрибаи технологияҳои рақамӣ ба роҳ монда шудааст. Барои онҳо барномаҳои омӯзишӣ ва такмили маҳорати касбӣ таҳия мешаванд. Ҳамчунин, модели омодасозии тренерон ва ҷалби муассисаҳои таҳсилоти олӣ низ пешбинӣ гардидааст, то омӯзгорон дар маҳал дастгирии илмӣ ва методӣ гиранд. – Зеҳни сунъӣ чӣ гуна метавонад сифати таълим ва эҷодкории хонандагонро беҳтар намояд? – Самараи технология аз тарзи истифодаи он вобаста аст. Агар зеҳни сунъӣ танҳо барои гирифтани ҷавоби тайёр истифода шавад, он метавонад мустақилияти фикрии хонандаро суст кунад. Агар омӯзгор онро барои таҳқиқ, муқоиса, озмоиш ва эҷоди маводи нав истифода барад, имконоти таълим хеле васеъ мешаванд. Масалан, як хонанда метавонад бо ёрии воситаҳои рақамӣ маълумотро гурӯҳбандӣ кунад, диаграмма созад, матни худро таҳрир намояд ё модели одӣ таҳия кунад. Хонандаи дигар метавонад як ҷавоби тавлидшудаи зеҳни сунъиро бо манбаъҳои боэътимод муқоиса карда, хатоҳои онро пайдо намояд. Муҳим он аст, ки хонанда аз истеъмолкунандаи омодаи муҳтавои рақамӣ ба эҷодкунандаи он табдил ёбад. Ӯ метавонад муаррифинома, инфографика, модели сеченака, барномаи хурд, идеяи стартап ё лоиҳаи иҷтимоиро таҳия намояд. Зеҳни сунъӣ, инчунин, барои инфиродисозии омӯзиш имконият медиҳад. Омӯзгор метавонад вобаста ба сатҳи хонанда супоришҳои гуногун пешниҳод кунад. Хонандае, ки дар ин самт мушкиле дорад, шарҳи иловагӣ мегирад, хонандаи пешсаф масъалаи таҳқиқотӣ ё лоиҳаи мураккабтарро иҷро мекунад. Аммо дар ҳар ҳолат фикри худи хонанда бояд дар марказ бошад. Мо бояд ӯро ба савол додан, далел овардан, муқоиса кардан ва хулосаи мустақил баровардан одат кунонем. Барнома пешбинӣ мекунад, ки хонанда дурустӣ ва эътимоднокии натиҷаҳои зеҳни сунъиро арзёбӣ намуда, иттилооти тавлидшударо бо манбаъҳои дигар муқоиса кунад ва нисбат ба технологияҳо муносибати интиқодӣ дошта бошад. – Самаранокии барнома чӣ гуна арзёбӣ мешавад? – Самаранокиро танҳо бо натиҷаи тест муайян кардан дуруст нест. Мо бояд бинем, ки хонанда донишро дар амал истифода карда метавонад ё не. Арзёбӣ саволу ҷавоб, супоришҳои инфиродӣ ва гурӯҳӣ, таҳлили ҳолат, корҳои амалӣ, портфолиои электронӣ, муаррифӣ ва ҳимояи лоиҳаро дар бар мегирад. Ҳангоми арзёбӣ фаҳмиши мафҳумҳо, қобилияти таҳлил, эҷодкорӣ, ҳамкорӣ ва риояи меъёрҳои ахлоқӣ ба назар гирифта мешаванд. Дар муассисаҳои пилотӣ вазъият бояд пеш аз оғози таълим ва баъд аз анҷоми он муқоиса карда шавад. Сатҳи ибтидоӣ ва ниҳоии дониши хонандагон, иштироки онҳо, сифати корҳои амалӣ, фаъолияти омӯзгор, муносибати падару модарон, дастрасии интернет ва ҳолати таҷҳизот омӯхта мешаванд. Мо мехоҳем ба саволҳои хеле мушаххас ҷавоб гирем: кадом мавзуъҳо барои хонанда душвор буданд, кадом супоришҳо шавқу рағбатро зиёд карданд, омӯзгор дар кадом бахш ба дастгирӣ ниёз дошт, кадом воситаҳо дар шароити муассисаҳо самаранок буданд ва дар куҷо мушкили техникӣ ба миён омад. Айни замон машғулиятҳои вобаста ба зеҳни сунъӣ дар як қатор муассисаҳо дар шакли маҳфил ва фаъолияти иловагӣ ба роҳ монда шудаанд. Таҷрибаи то 100 муассисаи таълимӣ барои муайян намудани шавқи хонандагон, омодагии омӯзгорон, дастрасии техникӣ ва шаклҳои самараноки таълим истифода мешавад. Натиҷаи озмоиш бояд барои ислоҳи барнома хидмат кунад. Агар ягон мавзуъ аз ҳад мураккаб бошад, сода карда мешавад. Агар барои иҷрои супориш имконияти техникӣ набошад, роҳи дастрас пешниҳод мегардад. Барнома бояд бо далелҳои аз синфхона гирифташуда такмил ёбад. – Омодасозии мутахассисони соҳибкасб яке аз омилҳои асосии тадриси зеҳни сунъӣ ба ҳисоб меравад. Барои ташаккули мутахассисони оянда дар ин самт муассисаҳои таълимӣ бояд ба кадом масъалаҳо бештар таваҷҷуҳ зоҳир намоянд? – Пеш аз ҳама, такя ба донишҳои бунёдӣ маҳсуб меёбад. Зеҳни сунъиро бе математика, мантиқ, забон, информатика ва қобилияти таҳлили маълумот амиқ омӯхтан душвор аст. Баъзан чунин тасаввур пайдо мешавад, ки барои кор бо зеҳни сунъӣ танҳо донистани чанд барнома ё навиштани дархости хуб кофӣ аст. Ин фаҳмиш хеле маҳдуд мебошад. Барои сохтани технология, таҳлили натиҷа ва истифодаи касбии он дониши фаннӣ, саводи забонӣ, фарҳанги таҳқиқот ва қобилияти ҳалли масъала заруранд. Мактаб бояд муҳити лоиҳавиро тақвият бахашад. Хонанда ҳангоми иҷрои лоиҳа масъаларо муайян мекунад, маълумот ҷамъ меорад, роҳҳои ҳалли онро муқоиса мекунад, масъулиятро дар гурӯҳ тақсим менамояд ва натиҷаи корашро ҳимоя мекунад. Ин малакаҳо дар ҳар касби оянда зарур мешаванд. Ҳамкории муассисаҳои таълимӣ бо донишгоҳҳо, марказҳои инноватсионӣ ва мутахассисони соҳавӣ низ аҳаммияти калон дорад. Хонанда бояд бинад, ки дониши мактабӣ дар муҳандисӣ, тиб, кишоварзӣ, маориф, иқтисод ва дигар соҳаҳо чӣ гуна истифода мешавад. Мақсад омода кардани ҳамаи хонандагон ҳамчун барномасоз набуда, балки тарбияи шахсест, ки технологияро мефаҳмад, аз он дуруст истифода мекунад, хатари онро мешиносад ва новобаста аз касби интихобкардааш, дар ҷомеаи рақамӣ фаъолият карда метавонад. – Масъалаи ҳифзи маълумоти шахсӣ ва ахлоқи истифодаи зеҳни сунъӣ то чӣ андоза муҳим аст? – Ин яке аз масъалаҳои асосӣ мебошад. Кӯдак метавонад бе огоҳӣ ном, рақами телефон, акс, суроға, маълумоти оилавӣ ё дигар иттилооти шахсиро ба як низоми рақамӣ ворид кунад. Ӯ ҳамеша намедонад, ки ин маълумот дар куҷо нигоҳ дошта мешавад ва баъдан чӣ гуна истифода мегардад. Аз ин рӯ, ҳифзи маълумоти шахсӣ бояд ҳамчун қоидаи амалӣ омӯзонида шавад. Хонанда бояд донад, ки кадом маълумот махфӣ аст, барои чӣ калидвожа (парол)-и қавӣ лозим мебошад, чаро акс ё кори шахси дигарро бе иҷозат истифода кардан мумкин нест ва чӣ гуна муҳтавои сохта ё таҳрифшударо муайян кардан мумкин аст. Масъалаи дигар, ростқавлӣ дар таҳсил аст. Агар хонанда матни пурра омодакардаи зеҳни сунъиро ҳамчун кори худ пешниҳод кунад, раванди омӯзиш маънои худро гум мекунад. Вале агар аз технология барои пайдо кардани идея, муқоисаи нуқтаи назар, таҳрири матни худ ё санҷиши фарзия истифода барад ва саҳми худро равшан нишон диҳад, ин истифодаи дуруст аст. Дар барнома ба ҳифзи маълумоти шахсӣ, ҳуқуқи муаллиф, дурустии иттилоот, хатари ғаразнокии алгоритмҳо, амнияти кӯдак дар интернет ва масъулияти инсон барои қарорҳои қабулшуда таваҷҷуҳи махсус дода шудааст. Ҳамчунин, таҳияи дастури алоҳида оид ба истифодаи бехатар ва масъулонаи зеҳни сунъӣ дар муассисаҳои таълимӣ пешбинӣ шудааст. Дар он бояд ҳуқуқу уҳдадориҳои хонанда, омӯзгор ва маъмурияти муассиса мушаххас гарданд. Қоидаи асосӣ хеле сода аст: қарор ва масъулияти ниҳоӣ ба инсон тааллуқ дорад. Мо набояд масъулиятро ба алгоритм вогузор намоем. – Дурнамои истифодаи зеҳни сунъиро дар низоми маорифи Тоҷикистон чӣ гуна арзёбӣ мекунед ва он ба такмили сифати таҳсилот чӣ таъсир мерасонад? – Мо дар оғози як марҳалаи муҳим қарор дорем. Ҷорӣ намудани фан бояд бо шитобкорӣ сурат нагирад, зеро масъала танҳо илова кардани як ном ба нақшаи таълим нест. Мо бояд барои он заминаи ҳуқуқӣ, барномаи босифат, омӯзгори ҳаматарафа омода, маводи таълимӣ, инфрасохтор ва низоми арзёбиро фароҳам созем. Дар марҳалаи аввал барнома озмоиш мешавад. Баъд аз ҷамъбасти натиҷаҳо мазмун, методика ва маводи таълимӣ такмил дода мешаванд. Сипас доираи муассисаҳо тадриҷан васеъ мегардад. Дар оянда зеҳни сунъӣ эҳтимол дар чанд самт истифода хоҳад шуд: ҳамчун фанни мустақил, ҳамчун мавзуи байнифаннӣ, ҳамчун воситаи ёрирасони омӯзгор ва ҳамчун муҳити иҷрои корҳои таҳқиқотию лоиҳавии хонандагон. Вале мо бояд як чизро ҳамеша дар хотир дошта бошем: технология ҳадафи таълим нест. Ҳадаф рушди инсон аст. Зеҳни сунъӣ бояд ба баланд бардоштани сифати дониш, рушди тафаккур, дастгирии омӯзгор, густариши имконияти хонанда ва беҳтар шудани адолати таълимӣ хидмат кунад. Мушкилоти воқеӣ низ мавҷуданд: норасоии омӯзгорони дорои омодагии махсус, фарқияти сатҳи таҷҳизонидани муассисаҳо, маҳдудияти интернети босуръат, камбуди муҳтавои таълимӣ бо забони тоҷикӣ ва хавфҳои амнияти иттилоотӣ. Ин масъалаҳо бояд марҳала ба марҳала ҳал карда шаванд. Ман бовар дорам, ки агар мо ин равандро бо масъулият, таҳлили мунтазам ва дастгирии омӯзгорон пеш барем, хонандагони мо аз истифодабарандагони одии технология ба шахсони огоҳ, таҳлилгар, эҷодкор ва масъули муҳити рақамӣ табдил меёбанд. Муҳимтарин натиҷа ҳамин аст: кӯдак бояд дарк кунад, ки зеҳни сунъӣ ҷойи ақлу андешаи инсонро намегирад. Он воситаест, ки метавонад қобилияти инсонро тақвият диҳад, ба шарте ки дар заминаи дониш, ахлоқ ва масъулият истифода шавад. – Ташаккур барои суҳбати пурмуҳтаво. – Саломат бошед. Мусоҳиб Насриддин ОХУНЗОДА, «Омӯзгор»
5
15.08.2026 -
НАВОИ ИСТИҚЛОЛ ЧОРАБИНИИ ФАРҲАНГӢ-ФАРОҒАТИИ ДОНИШГОҲИ ТЕХНИКИИ ТОҶИКИСТОН БА НОМИ АКАДЕМИК М.С. ОСИМӢ БА МУНОСИБАТИ 35-СОЛАГИИ ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТӢ Ба истиқболи 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо мақсади таҳкими худшиносии миллӣ, ҳисси ватандӯстӣ, арҷгузорӣ ба арзишҳои фарҳангиву маънавии миллӣ ва фароҳам овардани муҳити солими фарҳангиву фароғатӣ барои аҳли донишгоҳ, дар Боғи фарҳангӣ-фароғатии «Устод Рӯдакӣ» чорабинии фарҳангӣ-фароғатии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимӣ баргузор гардид. Дар чорабинӣ дастаи ҳаваскорони донишгоҳ бо барномаи рангини фарҳангӣ-ҳунарӣ баромад намуда, тавассути суруду мусиқӣ ва рақсу саҳнаҳои фарҳангӣ ғояҳои Истиқлол, сулҳу ваҳдат, муҳаббат ба Ватан ва ифтихори миллӣ-ро тараннум намуданд. Чорабинӣ дар фазои идона ва рӯҳияи баланди ватандӯстӣ баргузор гардида, ба рушди истеъдодҳои эҷодии ҷавонон, таҳкими ҳамбастагии аҳли донишгоҳ ва баланд бардоштани ҳисси ифтихор аз Тоҷикистони соҳибистиқлол мусоидат намуд.
3
15.08.2026
