14.02.2025
Дар Душанбе машварати омӯзишӣ аз фанни технологияи иттилоотӣ доир шуд
Аз 11 то 13 феврал бо ташаббуси Муассисаи давлатии «Маркази таҳлилӣ-иттилоотии назди Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе» дар Муассисаи давлатии таҳсилоти миёнаи умумии «Мактаб-интернати №5 барои кӯдакони имконияташон маҳдуд»-и шаҳри Душанбе таҳти унвони «Наврасони асри технология» барои хонандагони ин муассиса машварати омӯзишӣ аз фанни технологияи иттилоотӣ баргузор гардид. Дар ин хусус ба АМИТ «Ховар» аз Маркази таҳлилӣ-иттилоотии назди Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе хабар доданд.
Ҳадафи баргузории машварат ҷалби бештари хонандагон ба омӯзиши илмҳои дақиқ, баланд бардоштани сатҳу сифати таҳсил ва дастгирию ҳавасмандгардонии онҳо арзёбӣ гардид.
Дар ҷараёни машварати омӯзишӣ мутахассисон оид ба технологияҳои иттилоотӣ ва корбурди онҳо дар ҳаёти ҳаррӯза, саводи расонаӣ ва амнияти иттилоотӣ ба иштирокчиён маълумоти аввалин ва муфид доданд. Инчунин дар идомаи машварат бозиҳои дидактикӣ ва озмунҳои зеҳнӣ доир карда шуданд.
Рӯзи аввал барои хонандагон машғулият оид ба муҳити рақамӣ ва таъмини амнияти иттилоотӣ доир карда шуд. Дар ҷараёни машғулият хонандагон қоидаҳои истифодаи дурусти таҷҳизоти рақамӣ ва манбаъҳои интернетиро омӯхтанд. Дар идома барои мустаҳкам кардани мавзуъ бозиҳои дидактикии шавқовар гузаронида шуданд.
Кор бо барномаҳои Microsoft Office мавзуи рӯзи дуюми машварат буд. Дар ҷараёни он хонандагон кор бо ин барномаҳоро азхуд карданд. Ба хонандагон маълумот оид ба компютер ва қисмҳои он низ пешниҳод карда шуд.
Бо мақсади мустаҳкам намудани хотираи хонандагон ва таҳлили мавзуъҳо бозиҳои дидактикӣ доир шуданд, ки хотири иштирокчиёнро болида ва машваратро хотирмону ҷолиб гардониданд.
Дар ҷамъбасти машварат директори Муассисаи давлатии «Маркази таҳлилӣ-иттилоотии назди Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе» Зафар Муродзода изҳор дошт, ки машварати омӯзишӣ бо мақсади амалӣ намудани ташаббусҳои наҷиби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Раиси шаҳри Душанбе муҳтарам Рустами Эмомалӣ барои ҷалби хонандагони дорои имконияти маҳдуд ба илмомӯзӣ ва ҳавасмандгардонии онҳо гузаронида шуд.
Иштирокчиён барои фаъолнокӣ ва рафтори намунавӣ бо Ифтихорнома ва туҳфаҳои Маркази таҳлилӣ-иттилоотии назди Сарраёсати маорифи шаҳри Душанбе сарфароз гардонида шуданд.
khovar.tj
Хабарҳои дигар
-
ПОСИ ХОТИР: РӮЙДОДИ ТАЪРИХӢ ВА РАМЗИ ПИРӮЗИИ ҲАҚИҚАТ Дар таърихи башарият номи нек ва қаҳрамониҳои бе мислу монданди шахсиятҳои баруманд доимо вирди забони ҳамагон мегардад. Эҳтиром ба хизматҳои мондагори шахсиятҳои накуном баҳри ҳимояи манфиатҳои миллию давлатӣ, нишонаи поси хотир ба гузаштагон, қадршиносӣ ва бақои миллат аст. Дар партави ин гуфтаҳо, 19 майи соли 2026 маросими истиқболи мушти хоки оромгоҳи фарзандони фарзонаи миллат, қаҳрамонони Тоҷикистон - Нусратулло Махсум ва Шириншо Шоҳтемур, инчунин, чеҳраи барҷастаи фарҳангии таърихи миллат Нисор Муҳаммад аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар фурудгоҳи байналмилалии шаҳри Душанбе баргузор гардид. Маросими истиқболи мушти хоки чеҳраҳои таърихии миллати тоҷик бо иштироки бевоситаи Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон нишонаи равшани арҷгузории олии давлат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба таъриху фарҳанги миллӣ, озодию соҳибихтиёрӣ ва хизматҳои фарзандони сарсупурдаи Ватан мебошад. Аҳаммияти ин маросими хештаншиносӣ нисбат ба миллату давлат дар раванди давлатдории миллӣ ҷойгоҳи хосса дорад, зеро маросими истиқболи мушти хоки чеҳраҳои таърихии миллати тоҷик далели возеҳи худшиносии миллӣ, арҷгузорӣ ба таърих ва хислатҳои неки инсондӯстию инсонпарварӣ ба хотири таҳкими давлатдории миллӣ ва таҳкими ҳувиятшиносии миллати тоҷик мебошад. Аз нуктаи назари сиёсӣ, шакл гирифтани амалҳои инсондӯстӣ танҳо ба хотири арҷгузории таърих ва болоравии маънавиёти ҷомеа нест, балки воситаи амалишавии шинохти худшиносӣ ва гиромидошти меҳнати содиқонаи сарсупурдагони миллати тамаддунофари тоҷик дар роҳи озодӣ, таҳкими давлатдории миллӣ ва эҳсоси ватанхоҳиву ватандӯстӣ мебошад. Фазои воқеии сиёсию фарҳангӣ дар маросими истиқболи хоки чеҳраҳои саршиноси миллат, думболагири идея ва ё андешаи миллатдӯстист. Ин тасмимҳои сиёсӣ, бахсус, дар замони бархӯрди тамаддунҳо, сохтани консепсияи воқеии миллииро ҷиҳати посдорӣ ба хизматҳои шоёни чеҳраҳои мондагори миллати тоҷик собит месозад. Бо ифтихор метавон гуфт, ки иқдоми Пешвои миллат доир ба истиқбол мушти хоки қаҳрамонони миллат, шакли бақои миллат ва ҳифзи манфиатҳои миллиро ифода менамояд. Хусусияти дигари ин маросим, ҷанбаҳои фалсафӣ дошта, дар ин лаҳзаҳои ҳаяҷонбахш худи маросими ба замин супоридани хоки қаҳрамонони Тоҷикистон бо риояи суннатҳои дини мубини ислом собитгари ин гуфтаҳост, зеро ин рӯйдоди таърихӣ рамзи пирӯзии ҳақиқат ва эҳёи адолат дар назди таърих баҳисоб меравад. Бо ифтихор метавон гуфт, ки хизматҳои бемислу монанди Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти посдории рӯҳи шикастнопазир ва арҷгузорӣ ба мероси гаронбаҳои чеҳраҳои мондагори миллат дар он зоҳир мегардад, ки имрӯз номи фарзандони фарзонаи тоҷик ва корномаҳои таърихии онҳо дубора эҳё гардида, омӯзишу тарғиби зиндагинома ва фаъолияти ин шахсиятҳои барҷаста ба омили муҳими таҳкими худшиносии миллӣ ва эҳсоси ватандӯстии насли ҷавон табдил ёфтааст. Аз ҷумла, Нусратулло Махсум яке аз роҳбарони нахустини Ҷумҳурии Мухтори Шуравии Сотсиалистии Тоҷикистон ва баъдан Ҷумҳурии Шуравии Сотсиалистии Тоҷикистон ба шумор мерафт. Ӯ барои муттаҳид сохтани тоҷикон, рушди соҳаҳои маорифу фарҳанг ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ талошҳои зиёд анҷом додааст. Дар давраи фаъолияти худ Нусратулло Махсум дар таъсиси мактабҳо, густариши забони тоҷикӣ ва пешрафти ҷомеа саҳми назаррас гузошта, инчунин барои муайян намудани мақому мавқеи Тоҷикистон ҳамчун ҷумҳурӣ дар ҳайати Иттиҳоди Шуравӣ муборизаи пайгирона бурдааст. Имрӯз номи ӯ дар таърихи давлатдории тоҷикон ҳамчун шахсияти ватандӯст ва муборизи роҳи истиқлолу ҳифзи манфиатҳои миллӣ бо эҳтиром ёд мешавад. Дар баробари Нусратулло Махсум, Шириншо Шоҳтемур низ аз ҷумлаи чеҳраҳои барҷастаи миллӣ маҳсуб меёбад, ки барои ташаккули давлатдории тоҷикон хизматҳои арзишманд анҷом додааст. Таърих гувоҳ аст, ки ӯ аз овони ҷавонӣ ба корҳои ҷамъиятӣ ва сиёсӣ таваҷҷуҳи зиёд дошт. Дар давраи таъсиси ҳокимияти шуравӣ Шириншо Шоҳтемур яке аз чеҳраҳои фаъоли сиёсӣ барои ҳифзи ҳуқуқ ва манфиатҳои тоҷикон мубориза бурдааст. Ӯ яке аз роҳбарони аввали Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ташкили сохторҳои давлатӣ, идоракунии ҷомеа ва пешбурди сиёсати миллӣ саҳми назаррас гузошта, махсусан дар масъалаи муайян намудани ҳудуд ва мақоми давлатии Тоҷикистон хизматҳои бузург кардааст. Нисор Муҳаммад низ ҳамчун ходими намоёни давлатӣ ва яке аз поягузорони соҳаи маорифи Тоҷикистон дар таърихи миллат мақоми хос дорад. Ӯ дар замоне, ки пас аз Инқилоби Октябр дар Афғонистон ҳаракатҳои миллӣ-озодихоҳӣ авҷ мегирифтанд, дар канори равшанфикрон ва донишмандон фаъолияти фаъолона анҷом додааст. Тибқи маълумоти сарчашмаҳои таърихӣ, Нисор Муҳаммад дар давраи тақсимоти миллию марзии Тоҷикистон барои ҳифзи манфиатҳои халқи тоҷик ва муқобила бо неруҳои зиддитоҷикӣ муборизаи ҷиддӣ бурдааст. Дар он солҳо андешаҳои зиддитоҷикӣ бештар паҳн гардида, баъзе гурӯҳҳо ба таъсиси ҷумҳурии алоҳида барои тоҷикон мухолифат мекарданд. Ҳатто бархе аз роҳбарони вақт мавҷудияти миллати тоҷикро инкор менамуданд. Бо вуҷуди чунин вазъияти ҳассосу печида, Нисор Муҳаммад дар баробари Нусратулло Махсум, Шириншо Шоҳтемур, Чинор Имомов, Саидаҳмад Анваров ва дигар фарзандони содиқи миллат барои ҳимояи ҳуқуқу манфиатҳои тоҷикон ва таъсиси давлати миллӣ талошҳои пайваста анҷом медод. Маросими истиқболи мушти хоки чеҳраҳои таърихии миллати тоҷик бо иштироки бевоситаи Сарвари давлат рамзи худшиносии миллӣ ва поси хотир ба хотири хизматҳои шоёни чеҳраи таърих дар раванди давлатдории миллӣ мебошад. Маросими мазкур, аз рӯйи фарогирии ҷанбаҳои фалсафию сиёсӣ ба омилҳои зерин алоқамандии ногусастанӣ дорад: - поси хотир ва гиромидошти чунин шахсиятҳо нишонаи эҳтиром ба хизматҳои онҳо буда, воситаи муҳимми тарбияи маънавӣ, таҳкими худшиносии миллӣ ва ҳифзи арзишҳои фарҳангии ҷомеа ба ҳисоб мераванд; - ба Ватан баргардонидани хоки онҳо хусусияти тарбияи ватандӯстӣ ва ифтихори миллиро нишон медиҳад. Махсусан ин чеҳраҳои мондагори миллат барои ҷавонон ва насли наврас намунаи олии ватандӯстӣ, ҷасорат ва хизмат ба халқ мебошанд. Омӯзиши зиндагӣ ва фаъолияти онҳо дар рӯҳияи ҷавонон ҳисси муҳаббат ба Ватан, эҳтиром ба миллат ва ҳифзи манфиатҳои давлатро бедор мекунад. Шахсиятҳои таърихӣ бо корномаҳои худ нишон медиҳанд, ки инсон метавонад бо дониш, ирода ва меҳнат ба ҷомеа хизмати бузург намояд. Аз ин рӯ, гиромидошти онҳо воситаи муҳимми тарбияи ахлоқӣ ва шаҳрвандии ҷавонон мебошад; - сеюм, ҳифзи таърих ва фарҳанги миллӣ бозгӯ мегардад. Аз ин нуктаи назар гиромидошти чеҳраҳои барҷаста дар ҳифз ва нигоҳдории хотираи таърихии миллат аҳамияти махсус дорад. Таърих ва фарҳанги ҳар як миллат тавассути фаъолияти фарзандони фарзонаи он миллат зинда мемонад; - худшиносии миллӣ яке аз омилҳои муҳимми пойдории давлат ва ваҳдати ҷомеа буда, амали мазкур боиси тақвияти он мегардад. Дар маҷмуъ, маросими истиқболи мушти хоки фарзандони фарзонаи миллат рӯйдоди муҳими таърихӣ, таҷассуми эҳтироми амиқи давлат ва миллат ба хизматҳои содиқонаи қаҳрамонони роҳи озодӣ ва давлатдории миллӣ мебошад. Ин иқдоми таърихӣ бори дигар собит сохт, ки миллате, ки гузашта, қаҳрамонон ва арзишҳои миллии худро гиромӣ медорад, метавонад бо ҳисси баланди худшиносӣ ва ваҳдати миллӣ роҳи ояндаи худро устуворона идома диҳад. Бозгардонидани мушти хоки ин чеҳраҳои барҷаста ба Ватан рамзи эҳёи ҳақиқат, адолати таърихӣ ва арҷгузорӣ ба хизматҳои шахсиятҳое мебошад, ки барои ҳифзи манфиатҳои миллӣ, ташаккули давлатдории тоҷикон ва рушди фарҳангу маърифати ҷомеа мубориза бурдаанд. Ин рӯйдод дар замири ҷомеа, махсусан ҷавонон, эҳсоси ифтихори миллӣ, ватандӯстӣ ва масъулиятшиносиро тақвият бахшида, онҳоро ба омӯзиши таърих ва пайравӣ аз роҳи фарзандони содиқи миллат ҳидоят менамояд. Бинобар ин, поси хотир ва гиромидошти чунин шахсиятҳои таърихӣ ҳамчун рамзи вафодорӣ ба миллат, эҳтиром ба таърих ва таҳкими пояҳои давлатдории миллӣ аҳамияти бузурги сиёсӣ, маънавӣ ва тарбиявӣ дошта, дар роҳи ташаккули ҷомеаи худогоҳу ватандӯст нақши муассир мегузорад. Сафарзода Даврон Ҷурахон, ректори Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон
19
20.05.2026 -
НИСОР МУҲАММАД КӢ БУД ВА БАРОИ РУШДИ МАОРИФИ ТОҶИКИСТОН ЧӢ КОРҲОЕРО АНҶОМ ДОДААСТ? Таърих довари адолат ва ҳақиқат аст, ки бо мурури замон фарзандони фарзонаи ҳар як қавму халқиятҳоро ба саҳнаи хеш меорад, ки онҳо бо кору пайкори худ ба халқу миллатҳо хидматҳои арзандаву мондагор мекунанд. Вақте мо дар бораи фарзандони фарзонаи миллатҳо сухан меронем, пеш аз ҳама, аз меҳнати қаҳрамонона ва шаъну шуҳрати онҳо ҳарф мезанем. Ин бесабаб нест. Машҳуртарин одамони ҷаҳон маҳз бо кордонию меҳнатдӯстӣ, бо хоксорӣ ва хислатҳои неки худ маъруф гаштаанд. Яке аз чунин шахсони наҷибу содиқу хидматгузор ходими намоёни давлатӣ, яке аз поягузорони соҳаи маорифи Тоҷикистон Нисор Муҳаммад Юсуфзиё (1897-1937) мебошад. Нисор Муҳаммад соли 1897 дар деҳаи Зиддии вилояти Пешовари Покистони имрӯза, дар оилаи мактабдори камбағали деҳотӣ ба дунё омада, дар 15-рӯзагӣ аз модар ва дар 15-солагӣ аз падар маҳрум мегардад. Нисорро бобои модариаш ба тарбияи худ мегирад. Ӯ мактаби миёнаро зери назорати бобояш дар Пешовар хатм карда, дар овони ҷавонӣ дар ҳаракати миллӣ - озодихоҳии Ҳиндустон, Афғонистон фаъолона иштирок мекунад. Баъди хатми мактаб солҳои 1914-1915 дар донишкадаи Пешовар таҳсилашро давом медиҳад. Бар асари тадқиқоти М.А. Персик - «Инқилобиёни ҳиндустонӣ дар мамлакати Шуравӣ» (М; «Наука», 1973) дар бораи яке аз маҷлисҳои инқилобиёни Ҳиндустон дар Пешовар андеша ронда, таъкид мекунад, ки «Нисор Муҳаммади 23-сола дар ин ҷамъомад ошкоро изҳор намуд, ки агар принсипҳои коммунистӣ дуруст ба роҳ монда шаванд, тамоми дунё озод хоҳад шуд». Соли 1919 Нисор Муҳаммад ба пойтахти Афғонистон - шаҳри Кобул меояд ва дар мактаби Ҳабибия ба ҳайси омӯзгор фаъолият мекунад. Ба туфайли Инқилоби Октябр дар Афғонистон ҳам ҳаракати миллӣ-озодихоҳӣ авҷ мегирад, ки дар баробари равшанфикрону тараққихоҳони афғон, дар он Нисор Муҳаммад низ фаъолона иштирок мекунад. Ӯ соли 1920 бо як қатор инқилобиён ба шаҳри Тошканд меояд ва дар ин ҷо бо шарқшиносони номӣ В.В. Бартолд, А.А. Семёнов, М.С. Андреев, А.М. Дяков, ходимони намоёни давлатӣ – Шириншоҳ Шоҳтемур, Чинор Имомов, Абдуқодир Муҳиддинов, Абдураҳим Ҳоҷибоев аз наздик шиносоӣ пайдо мекунад. Дар Тошканд бо як дилбастагии хосса ба кори таълиму тарбия машғул мешавад. Нисор Муҳаммад аз лаҳзаи аввали ворид шуданаш ба шаҳри Тошканд худро озод ва дар ҳалқаи дӯстон дид. Ӯ бо ақли расо ва хирадаш дар дили кормандони маорифи шаҳри Тошканд ба зудӣ роҳ ёфт ва бо назарияи марксизм-ленинизм ошно гардида, барои омӯзиши забони русӣ кӯшиш кард. Ӯ аввал дар мактаби ҳарбӣ ва баъдтар дар Университети коммунистии Осиёи Миёна ба номи В.И. Ленин ба сифати омӯзгор кор мекунад. Низоми сотсиалистӣ мавриди писанди Нисор Муҳаммад гардида, соли 1922 узви Иттиҳодияи синфӣ шуд. Соли 1924 дархост ба узвияти Ҳизби коммунистӣ намуд. Чанд нафар коммунистон, аз ҷумла, Дяков Алексей Михайлович – мудири шуъбаи корҳои ташкилоти Ҳизби Комунистии Осиёи Миёна ӯро ба узвияти Ҳизби коммунист тавсия кард. Ба ин тартиб, аз 13-уми августи соли 1924 Нисор Муҳаммад ба узвияти Ҳизби коммунистӣ пазируфта шуд. Дар ин солҳои мураккаб Нисор Муҳаммад дар вазифаҳои гуногун - раиси комиссияи илмии тоҷикии Комиссариати халқии маорифи Туркистон, раиси комиссияи илмии маорифи ҶШС Ӯзбекистон, раиси идораи нашриёти давлатии ҶМШС Тоҷикистон кор кардааст. Инчунин, ӯ аввалин ректори Дорулмуаллимини тоҷик дар Тошканд буд ва дар омода намудани кадрҳои омӯзгорӣ аз ҳисоби мардуми маҳаллӣ (тоҷикон) хидматҳои арзанда кардааст. Моҳи октябри соли 1924 дар таърихи халқҳои Осиёи Миёна, аз ҷумла, барои тоҷикон давраи ниҳоят муҳим ва тақдирсоз буд, зеро дар ин давра тақсимоти миллию марзӣ гузаронида шуд ва душманони халқи тоҷик талош бар он мекарданд, ки аз ҳисоби тоҷикон ҷумҳурии алоҳида таъсис наёбад. Кор то ҷое расида буд, ки пантуркистон тоҷиконро ҳамчун миллат эътироф намекарданд. Дар чунин вазъияти мушкил Нисор Муҳаммад дар қатори Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур, Чинор Имомов, Саидаҳмад Анваров ва дигар фарзандони баруманди халқи тоҷик талош бар он мекард, ки дар рафти тақсимот ҳуқуқҳои тоҷикон ҳамчун миллати қадимтарини Осиёи Миёна поймол нагардад. Мавсуф ба маҳалҳои тоҷикнишин рафта, аҳаммияти тақсимоти миллию марзиро ба мардум мефаҳмонд. Донишманди маъруфи тоҷик Камол Айнӣ дар сарсухани “Намунаи адабиёти тоҷик” нигоштааст: “Тобистони соли 1922 масъалаи нашр кардани як рӯзномаи тоҷикӣ дар Тошканд ба миён омад ва комиссари маорифи Туркистон Нисор Муҳаммад барои ошно шудан ва омӯхтани масъалаи тоҷикӣ ба Самарқанд фиристода шуд ва ба маҷлис-машварат даъват гардид, ки дар он нашри рӯзномаи тоҷикӣ бо номи “Овози тоҷик”-ро ба миён гузошт. Нисор Муҳаммад дар ташкил кардани рӯзномаи тоҷикии “Овози тоҷик”, ки аз моҳи августи соли 1924 дар шаҳри Самарқанд мебаромад, инчунин, дар нашр кардани аввалин китобҳои дарсӣ, барои ба забони тоҷикӣ таълим додани мактаббачагони тоҷик дар мактабҳои советӣ хидмати бузург намудааст. Ҳадафи аслии рӯзномаи тоҷикӣ ин дастгирӣ ва тарғиби забони тоҷикӣ буд. Зеро дар ибтидои солҳои бистум ба ин забон бо роҳҳои гуногун фишор оварда мешуд ва ҳатто, хатари тамоман нестшавии он ба вуҷуд меомад. Дар маҳфилҳо ба забони тоҷикӣ, умуман, суҳбат намекарданд. Он танҳо забони муоширати хонаводагӣ шуда буду халос. Нисор Муҳаммад дар яке аз гузоришҳо ба душманони миллати тоҷик хитоб карда, мегӯяд: «Забони тоҷикиро барҳам додан ин миллати тоҷикро барҳам додан аст». Ходими намоёни давлатӣ Баҳринисо Тоҳирова дар ёддоштҳои худ қайд менамояд: “Нисор Муҳаммад шахси ҳалим, хоксор, маорифпарвар ва босадоқат нисбат ба миллати тоҷик буд. Дар анҷуману конфронсҳои ҷамоҳири шуравӣ баромад намуда, эҳсоси тоҷикгароиро аз даст намедод”. Дар солҳои аввали ташкилёбии Тоҷикистон дар ҳудуди ҷумҳурӣ аз сабаби харобии хоҷагӣ ва набудани кадрҳо ташкил намудани курсҳои гуногуни кӯтоҳмуддат хеле мушкил ва душвор буд. Масалан, раиси комиссияи илми тоҷик Нисор Муҳаммад 24 октябри соли 1925 дар маърӯзаи худ чунин гуфта буд: «Дар шароити ҳозира дар Тоҷикистон ба коркунони соҳаи маданӣ талаботи зиёде ҳис карда мешавад, бинобар он ҳам, бисёртар одамонро ба мактабҳо ҷалб кардан лозим аст. Аммо чунон ки маълум аст, дар худи Тоҷикистон ғайр аз мактабҳои ибтидоӣ, ки дар онҳо саводнокшавиро меомӯзанд, дигар мактабҳо нестанд. Мо медонем, ки аз халқи маҳаллӣ тайёр кардани коркунони ҳизбӣ ва давлатӣ ин ғалаба бар зидди босмачиён аст. Аз ҳамин сабаб, Ҳукумати Ӯзбекистон вазифадор буд, ки дар мактаб ва донишкадаҳои худ барои тоҷикон ва Тоҷикистон фоизи муайяни ҷой намояд». Номбурда дар бобати ташкил намудани «Ҷамъияти илмии омӯзиши Тоҷикистон ва халқҳои эроннажоди берун аз ҳудуди он», ки 9 январи соли 1925 дар шаҳри Тошканд таъсис ёфта буд, инчунин, дар таъсиси Дорулмуаллимини тоҷикии Тошканд низ саҳми арзанда дорад. Дар вақтҳои аввал Тоҷикистон дар масъалаи ҷамъ кардан ва ба Дорулмуаллимин фиристодани талабагон бисёр душвориҳо мекашид. Бинобар он, вай талабагонро аз байни тоҷикони Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд ва водии Фарғона ба хондан ҷалб мекард. Дар кори ташкилу мустаҳкам намудани Дорулмуаллимини тоҷик дар радифи хидматҳои Г. Чичерин, В. Бартолд, А. Лоҳутӣ хидмати Н. Муҳаммад низ бағоят калон аст. Моҳи октябри соли 1925, дар соли дуюми таъсиси Комиссариати халқии маорифи ҶМШС Тоҷикистон Нисор Муҳаммад ба вазифаи муовини комиссари халқии маорифи ҷумҳурӣ интихоб мегардад. Ҳайати мушовараи Вазорати маорифи ҶМШС Тоҷикистон Нисор Муҳаммадро ба узвияти худ мепазирад ва ӯро ба ҳайси мудири масъули рӯзномаи «Бедории тоҷик» таъйин менамояд. Дар аксар маҷлисҳое, ки оид ба фаҳмондадиҳии моҳияти сиёсати ҳизби коммунист гузаронида мешуд, ӯ бо маърӯзаву лексияҳои пурмазмун баромад менамуд. Нақши Нисор Муҳаммад ҳамчун узви мушовараи Комиссариати халқии маорифи ҶШС Ӯзбекистон дар бобати ташкил намудани шабакаи васеи мактабҳои маълумоти умумӣ, бо дастурҳои таълимӣ таъмин намудани онҳо ва дар маҳви бесаводии аҳолии калонсол ҳам хеле арзишманд мебошад. Ба забони тоҷикӣ мавҷуд набудани китобҳои дарсӣ ва дастурҳои методию таълимӣ дар ривоҷу равнақи таҳсилоти умумии ҳатмӣ ва маҳви бесаводии аҳолии калонсол монеаи ҷиддӣ мавҷуд буд. Дар натиҷаи талошу кӯшишҳои Нисор Муҳаммад як силсила китобҳои дарсӣ барои мактабҳои тоҷикӣ, ба монанди «Мухтасари раҳнамои ҳисоб»-и Н. Муҳаммадов (1923), «Соли нахуст»-и Саидризо Ализода (1924), «Алифбои забони тоҷикӣ»-и Н. Муҳаммадов (1924), «Сарфу наҳви забони тоҷикӣ»-и Саидризо Ализода (1924 нашри якум), «Алифбои тоҷикӣ»-и Мазҳар Махдум Бурҳонов ва Садриддин Киром (1925), «Роҳбари бесаводон»-и Исматулло Раҳматуллозода ва Ҳоҷимуъмин Шукруллозода (1925), китоби хониши «Калиди дониш»-и Манофзода (1926), «Сарфу наҳви забони точикӣ»-и С. Ализода (1926 нашри дуюм), «Омӯзиш»-и В. Маҳмудӣ ва Т. Зеҳнӣ (қисми I-III.(1928) ба табъ расиданд. Нисор Муҳаммад ба таҳсили духтарон низ диққати хосса медод. Муаллифони китоби «Муаллимони сурх» қайд намудаанд, ки Нисор Муҳаммад, махсусан, дар ташкили мактабҳои духтарона саҳми ниҳоят калон гузоштааст. Ӯ ба маҳалҳо рафта, ба аҳолии бумӣ моҳияти таҳсили духтарон дар мактаб ва оқибатҳои он-барҳам додани маҳви бесаводӣ, саводнокшавии занони тоҷикро мефаҳмонид ва бо тарғибу ташвиқ шумораи зиёди духтаронро ба мактаб меовард. Аз охирҳои солҳои 20-ум ва аввали 30-юм cap карда, баробари афзудани шумораи мактабҳо, курсҳои педагогӣ ва омӯзишгоҳҳо таълиф ва нашри китобҳои дарсӣ торафт зиёд шуда, сифати онҳо низ беҳтар мегардид. Нисор Муҳаммад кӯшиш мекард, ки қоидаҳои забони тоҷикӣ риоя карда шуда, он таҳким ва такмил ёбад. Пас аз ташкил ёфтани ҶМШС Тоҷикистон Нисор Муҳаммад ду маротиба солҳои 1928-1929 ва 1930-1932 ба вазифаи Комиссари халкии маорифи Тоҷикистон таъйин гардид. Дар ин давра шумораи мактабҳо, омӯзишгоҳҳо ва мактабҳои олии бозшуда зиёд шуд. Аввалин бор дар шаҳрҳои Хуҷанд ва Душанбе таъсиси мактабҳо ба роҳ монда шуданд. Ӯ соли 1932 бо мақсади такмили дониши худ ба шуъбаи аспирантураи Институти шарқшиносии ба номи Наримонови шаҳри Москва дохил ва ҳамзамон, дар ин даргоҳ аз забонҳои урду ва пашту дарс мегуфт. Баъди хатми аспирантура ӯ дар шаҳри Москва монд ва солҳои 1932-1937 зиндагияш дар шаҳри Москва гузашт. Нисор Муҳаммад муаллифи 11 асари илмӣ буда, муҳимтарини онҳо: «Роҳнамои ҳисоб» (1923), «Алифбо» (1924), «Масъалаи баромади тоҷикон» (1929), «Тоҷикон дар роҳи ҳақиқат», инчунин, 130 мақолаву гузоришҳояш дар матбуоти даврӣ нашр гардидааст. Ин марди фидоӣ дар роҳи пешрафти Ҷумҳурии Тоҷикистон боз корҳои зиёди илмию маънавӣ карда метавонист, вале тақдир амри дигар кард. Ӯ соли 1937 ба ҳабс гирифта шуд ва дере нагузашта, қурбонии беадолатию бадкирдориҳои таъқиботи Сталинӣ гардид. Зиндагиномаи ин марди шариф сазовори омӯзиши зиёд аст, зеро фаъолияти ӯ серҷабҳа буда, махсусан, дар самти низоми маориф корҳои мондагор анҷом додааст, ки барои ҷавонони Тоҷикистон метавонад, намунаи ибрат бошад. Бахтовар ТЕМИРЗОДА, муаррих
73
19.05.2026 -
Иштирок дар маросими ба Ватан баргардондани мушти хоки оромгоҳи қаҳрамонони миллӣ 19 май Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба фурудгоҳи байналмилалии шаҳри Душанбе ташриф оварда, шахсан дар маросими истиқболи мушти хоки оромгоҳи фарзандони фарзонаи миллат, қаҳрамонони Тоҷикистон, Нусратулло Махсум ва Шириншо Шотемур, инчунин чеҳраи барҷасати фарҳангии таърихи миллат Нисор Муҳаммад иштирок намуданд. Иштироки бевоситаи Сарвари давлат дар ин маросими таърихиву маънавӣ нишонаи равшани арҷгузории олии давлат ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба таъриху фарҳанги миллӣ, озодию соҳибихтиёрӣ ва албатта, ба хизматҳои фарзандони сарсупурдаи Ватан мебошад. Ба поси гиромидошт аз истиқболи хоки оромгоҳи фарзандони баруманди миллат, саҳни фурудгоҳ оро дода шуда, сарбозони Қаровули фахрӣ дар ду ҷониби роҳрави бо қолини сурх густурда саф оростанд. Дар фазои мутантани эҳтиром ва шоистагӣ, пас аз гузориши шахсони масъул ба Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, сарбозони Қаровули фахрӣ қуттиҳои дорои хоки оромгоҳи қаҳрамонони Тоҷикистонро, ки бо Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон пӯшонида шуда буданд, бо эҳтироми хос аз ҳавопаймо поин оварда, бо қадамзании мутантани маросимӣ ба майдони фурудгоҳ интиқол доданд. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба хизматҳои таърихии Нусратулло Махсум, Шириншо Шотемур ва Нисор Муҳаммад дар назди қуттиҳои дорои хоки оромгоҳи онҳо бо самимияти амиқ арзи арҷу эҳтиром намуданд. Дар ин лаҳзаҳои ҳаяҷоновари таърихӣ Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид доштанд, ки Нусратулло Махсум ва Шириншо Шотемур аз ҷумлаи поягузорони давлатдории навини тоҷикон ба шумор рафта, барои бақои миллат, ҳифзи манфиатҳои миллӣ, муайянсозии ҳудудҳои маъмурӣ ва таъсиси Ҷумҳурии Тоҷикистон хизматҳои мондагор анҷом додаанд. Воқеъан, бо шарофати Истиқлоли давлатӣ ва таваҷҷуҳи хоси Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон имрӯз хизматҳои таърихии фарзандони фарзонаи Ватан мавриди омӯзиш ва қадршиносии шоиста қарор гирифта, ном ва корномаи онҳо ҳамчун намунаи ватандӯстӣ, худшиносӣ ва садоқату фидокорӣ ба давлату миллат гиромӣ дошта мешавад. Ин иқдоми наҷибона ҳамчун идомаи сиёсати фарҳангпарварона, таърихсоз ва инсондӯстонаи Роҳбари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон арзёбӣ шуда, бори дигар собит менамояд, ки дар даврони соҳибистиқлолӣ эҳёи хотираи таърихӣ, гиромидошти фарзандони барӯманди миллат ва таҳкими худшиносии миллӣ ба самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфтааст. Сипас, ҳайати ин маросими таърихӣ бо ҳамроҳии дастаи роҳнамои мотосиклронҳо ба сӯи Масҷиди марказии ҷомеи шаҳри Душанбе ҳаракат намуданд. Пас аз маросими ҷаноза, дар оромгоҳи Лучоб маросими ба замин супоридани хоки қаҳрамонони Тоҷикистон бо риояи суннатҳои дини мубини ислом ва эҳтироми хос анҷом дода мешавад. Ин рӯйдоди таърихӣ ҳамчун рамзи пирӯзии ҳақиқат, эҳёи адолати таърихӣ ва гиромидошти хотираи фарзандони содиқи миллат дар саҳифаҳои таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол бо ҳарфҳои заррин сабт хоҳад гардид. Кунун ин қаҳрамонони миллӣ, фарзандони сарсупурдаи миллати бостонии тоҷик дар Ватани бобоии худ, Тоҷикистони азиз - кишваре, ки барояш ҷони ширини хеш нисор кардаанд, соҳиби оромгоҳи худ мешаванд. Ин иқдом, бешак, боиси оромиши руҳу равони ин шаҳидони роҳи озодӣ гардида, барои насли имрӯзу ояндаи Тоҷикистони азиз собит менамояд, ки Ватан хизматҳои арзишманди фарзандони фидокору сарсупардаи худро ҳаргиз фаромуш намекунад, дер ҳам бошад, арҷ гузошта мешавад. Бешубҳа, ин арҷгузорӣ ва ин қадршиносӣ аз фарзандони сарсупурдаи тоҷикони сарфароз ба номи Пешвои маҳбуб, Сарвару Раҳнамои пурҳикмати миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар саҳифаҳои таърих ҷовидон сабт мегардад. https://president.tj/event/news/55634
59
19.05.2026
